تومور استخوان چیست؟ در تعریف علمی، بیماری تومور استخوانی به معنای تشکیل یک توده استخوانی در اثر تکثیر و تقسیم بیش از حد سلولها در درون استخوان است. این توده میتواند ماهیت خوشخیم داشته باشد که در این صورت معمولاً گسترش نمییابد و تهدید خاصی برای سلامت نیست یا ممکن است تومور استخوان بدخیم (سرطانی) باشد که قابلیت تهاجم به بافتهای مجاور و حتی انتشار به اندامهای دور را دارد.
نکته قابل توجه و حائز اهمیت این است که بسیاری از این تودهها، به ویژه در گروه خوشخیم قرار میگیرند و کنترل و درمان آنها به مراتب راحتتر میباشد. در این مورد، آشنایی با متخصصان برجسته و انتخاب مسیر درمان، اصل قضیه خواهد بود.
علائم و نشانههای تومور استخوان
یکی از اصلیترین پرسشهای بیماران این است آیا تومور استخوان درد دارد؟ برای این نوع بیماریها، درد و مشکلات جسمی وجود دارد؛ اما این درد اغلب ویژگیهای خاصی دارد.
درد مرتبط با تومورهای استخوانی معمولاً عمیق، مداوم و به تدریج پیشرونده است. این درد ممکن است در شبها تشدید شده و با فعالیت فیزیکی بدتر شود.
برای مثال، درد ناشی از تومور استخوان زانو یا تومور استخوان ساق پا با راه رفتن بیشتر حس میشود. با این حال، علائم تومور استخوان فراتر از درد است و میتواند شامل تورم یا یک برجستگی قابل لمس در ناحیه، ضعف استخوان که منجر به شکستگیهای به ظاهر بیدلیل میشود و در موارد پیشرفتهتر، علائم عمومی مانند خستگی و کاهش وزن باشد. لازم به ذکر است که علائم تومور خوش خیم استخوان ممکن است بسیار خفیف یا حتی صفر باشد و به طور تصادفی در یک تصویربرداری کشف شوند.
شایعترین کانونهای بروز تومورهای استخوانی
تومورهای استخوانی میتوانند در هر استخوانی از بدن ظاهر شوند؛ اما برخی نواحی مستعدتر هستند. استخوانهای بلند اطراف مفاصل بزرگ، مانند تومور استخوان ران (در انتهای تحتانی) و تومور استخوان ساق پا (در انتهای بالایی)، از شایعترین محلها هستند.
تومور استخوان لگن و تومور استخوان ستون فقرات نیز محلهای نسبتاً شایعی برای بروز تومورها، به ویژه انواع بدخیم هستند.
تومورها میتوانند در مکانهای کمتر شایعتری مانند تومور استخوان دست، تومور استخوان جناغ و حتی تومور استخوان جمجمه نیز دیده شوند که هر کدام چالشهای تشخیصی و درمانی خاص خود را دارند.
علت تومور استخوان چیست؟
برای اکثر موارد بروز تومور استخوان، علت دقیق و واحد شناخته شدهای وجود ندارد. با این حال، مجموعهای از عوامل خطر شناسایی شدهاند. این عوامل عبارتاند از:
- سابقه پرتودرمانی قوی در ناحیه
- برخی بیماریهای زمینای استخوان مانند پاژه استخوان
- عوامل ژنتیکی و سندرمهای ارثی نادر
نکته قابل توجه این است که تومور خوش خیم استخوان در کودکان و نوجوانان در سنین رشد نیز شایعتر است و شایع ترین تومور خوش خیم استخوان، استئوکندروما نام دارد که اغلب در همین گروه سنی و در استخوانهای بلند دیده میشود.
راه تشخیص تومور استخوان
فرآیند تشخیص تومور استخوان یک مسیر طولانی و دقیق است که توسط پزشک متخصص و در موارد پیچیدهتر توسط یک فوق تخصص تومور استخوان در تهران یا سایر مراکز بزرگ، هدایت میشود. این مسیر معمولاً با معاینه فیزیکی، تصویربرداری و اسکن استخوان آغاز میشود. عکس رادیولوژی ساده اغلب نخستین گام است؛ اما برای جزئیات بیشتر از امآرآی و سیتیاسکن در بهترین مرکز MRI و تصویربرداری استفاده میشود. در نهایت، تشخیص نهایی و تعیین دقیق نوع تومور، تنها از طریق نمونهبرداری (بیوپسی) امکانپذیر است. این مرحله تعیین میکند که توده خوشخیم است یا بدخیم، و درمان بر مبنای آن برنامهریزی میشود.
آیا تومور استخوان قابل درمان است؟
امروزه با پیشرفتهای چشمگیر در پزشکی، سوالات عمدهای به وجود میآید که در این زمینه، اصلیترین سوالا این است که آیا تومور استخوان قابل درمان است؟ نکته امیدوار کننده برای بسیاری از بیماران، قابلیت پیشگیری و درمان موثر این بیماری است. امروزه، بسیاری از تومورهای استخوانی، چه خوشخیم و چه بدخیم، قابل درمان هستند در صورت اقدامات به موقع، مشکل خاصی برای فرد بیمار به وجود نخواهد آمد.
بسته به نوع و شرایط، درمان تومورهای خوشخیم، ممکن است تنها نیاز به نظارت دورهای داشته باشند. در صورت ایجاد درد، اختلال عملکرد یا خطر شکستگی، معمولاً با جراحی برداشته میشوند.
درمان تومورهای بدخیم رویکرد ترکیبی و تهاجمیتری دارد و میتواند شامل شیمی درمانی قبل و بعد از جراحی، جراحی با هدف برداشتن کامل تومور (که امروزه در اکثر موارد با تکنیکهای پیشرفته، حفظ اندام امکانپذیر است)، و پرتودرمانی باشد.
نتیجهگیری
تشخیص به موقع، نکته طلایی در مدیریت موفق بیماری تومور استخوانی است. در صورت مشاهده درد استخوانی مداوم یا تودهای غیرمعمول، مراجعه به پزشک ضروری است. برای بررسی آخرین پروتکلهای درمانی و دریافت اطلاعات معتبر، مراجعه به منابع علمی بهروز و پلتفرمهای تخصصی معتبر مانند کانکطب میتواند مفید باشد. امروزه با وجود تیمهای تخصصی و فناوریهای نوین، چشمانداز درمان برای بیماران مبتلا به تومورهای استخوانی بسیار روشنتر از گذشته است.
