پرولاکتینوما چیست؟ پرولاکتینوما، یکی از شایعترین اختلالات غدد درونریز را هدف میگیرد. پرولاکتینوما هیپوفیز یک تومور خوشخیم (غیرسرطانی) در غده هیپوفیز است که به صورت غیرطبیعی و بیش از حد هورمون پرولاکتین تولید میکند. این وضعیت که به آن آدنوم پرولاکتینوما نیز گفته میشود، بخش قابل توجهی از تمامی تومور هیپوفیزها را تشکیل میدهد. خبر خوب این است که این توده پرولاکتینوما در اکثر موارد به خوبی به درمانهای غیرجراحی پاسخ میدهد و طول عمر بیماران پرولاکتینوما مشابه افراد عادی است.
علائم پرولاکتینوما کدامند؟
علائم این بیماری پرولاکتینوما عمدتاً ناشی از دو عامل است: اثرات سطح بالای هورمون پرولاکتین در خون (هایپر پرولاکتینوما) و فشار تومور پرولاکتینوما بر بافتهای مجاور در صورت بزرگ شدن.
علائم تومور پرولاکتینوما در زنان معمولاً واضحتر و زودتر خود را نشان میدهد؛ زیرا پرولاکتین بالا مستقیماً بر چرخه قاعدگی و باروری تأثیر میگذارد. این علائم شامل اختلالات قاعدگی (از جمله قطع کامل آن)، ترشح شیر از سینهها در زمانی که فرد شیرده نیست (گالاکتوره)، کاهش میل جنسی، خشکی واژن و ناباروری است.
در مقابل، پرولاکتینوما در مردان اغلب دیرتر تشخیص داده میشود؛ زیرا علائم کمتر مشخص است. شایعترین نشانهها در مردان شامل کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ، کاهش موهای بدن، گاهی بزرگ شدن سینهها و در مراحل پیشرفته، سردرد یا مشکلات بینایی ناشی از فشار تومور است. علائم مشترک و مرتبط با اثر تودهای نیز شامل موارد زیر میباشد:
- سردردهای مزمن
- اختلال در بینایی (مخصوصاً از دست دادن دید کناری)
- در موارد نادر، کاهش ترشح سایر هورمونهای هیپوفیز
تشخیص افتراقی پرولاکتینوما از سایر عارضهها
تشخیص پرولاکتینوما تنها با اندازهگیری سطح پرولاکتین خون قطعی نمیشود. پزشک متخصص غدد باید شرایط دیگری را که باعث افزایش پرولاکتین میشوند، بررسی کند. این شرایط شامل کمکاری تیروئید، مصرف برخی داروها (مانند برخی ضدافسردگیها)، بیماریهای مزمن کلیه یا کبد و حتی استرس شدید میشود.
گاهی اوقات، افزایش پرولاکتین ناشی از دلایل فوق، سودو پرولاکتینوما (پرولاکتینومای کاذب) خوانده میشود، زیرا علائم مشابهی ایجاد میکند اما غده پرولاکتینوما یا توموری وجود ندارد. پس از تأیید افزایش پایدار پرولاکتین، اغلب ام آر آی (MRI) از هیپوفیز با وضوح بالا در بهترین مراکز MRI برای شناسایی و اندازهگیری دقیق تومور تجویز میشود. بر اساس اندازه، پرولاکتینوما به دو دسته تقسیم میشود:
- میکرو پرولاکتینوما (کوچکتر از ۱۰ میلیمتر)
- ماکروپرولاکتینوما (بزرگتر از ۱۰ میلیمتر)
این تقسیمبندی نقش کلیدی در انتخاب استراتژی درمان دارد و تشخیص و تایید آن، توسط متخصص انجام میشود.
درمان تومور پرولاکتینوما
همانند هر عارضه دیگری، بحث در مورد خطرناک بودن یا نبودن پرولاکتینوما وجود دارد. در همین راستا، بسیاری از بیماران میپرسند که آیا پرولاکتینوما خطرناک است؟ در پرتو گزینههای درمانی مدرن، عمدتاً نمیتوان این بیماری را جدی یا خطرناک قلمداد کرد. هدف اصلی درمان، عادیسازی سطح پرولاکتین، کوچک کردن توده پرولاکتینوما، برطرف کردن علائم و حفظ عملکرد طبیعی هیپوفیز است.
داروهای پرولاکتینوما، اولین و اصلی گزینه درمان هستند. آگونیستهای دوپامین مانند بروموکریپتین و کابرگولین (که موثرتر و با عوارض کمتر است) در بیش از ۸۰-۹۰٪ موارد میتوانند سطح پرولاکتین را به حالت عادی بازگردانند و حتی اندازه تومور را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. مصرف این داروها اغلب طولانی مدت است و قطع خودسرانه آنها میتواند منجر به عود بیماری شود. جراحی پرولاکتینوما معمولاً در مواردی در نظر گرفته میشود که شرایط زیر وجود داشته باشد:
- بیمار تحمل داروها را نداشته باشد یا داروها مؤثر نباشند.
- تومور بسیار بزرگ باشد و به سرعت روی بینایی فشار وارد کند.
- فرد به دلایل شخصی ترجیح دهد تحت درمان قطعی قرار گیرد.
روش استاندارد درمان، جراحی از راه بینی و سینوسهای پروانهای (ترانس اسفنوئیدال) است که بدون برش بر روی صورت انجام میشود. در موارد بسیار نادر تومورهای عودکننده یا تهاجمی، پرتودرمانی و رادیوتراپی نیز ممکن است توصیه شود.
زندگی با پرولاکتینوما
با درمان مناسب و پیگیریهای به موقع، چشمانداز برای اکثر بیماران عالی است. طول عمر بیماران پرولاکتینوما طبیعی بوده و بسیاری میتوانند زندگی کاملاً عادی داشته باشند. بیماران مبتلا به میکرو پرولاکتینوما حتی ممکن است پس از سالها درمان دارویی، با نظر پزشک و تحت نظارت دقیق، دارو را قطع کنند. نظارت منظم بر سطح پرولاکتین و انجام دورهای ام آر آی، بخش مهمی از مدیریت بلندمدت این بیماری است.
جمعبندی
پرولاکتینوما یک تومور هیپوفیز پرولاکتینوما خوشخیم اما فعال از نظر هورمونی است که با علائم متنوعی، به ویژه در عملکرد جنسی و باروری، خود را نشان میدهد. خوشبختانه با درمان تومور پرولاکتینوما که عمدتاً مبتنی بر داروهای مؤثر است، میتوان آن را به خوبی کنترل کرد. در صورت مشاهده علائم مربوطه، مراجعه به متخصص غدد قدم اول است. برای یافتن پزشک متخصص معتبر و دریافت نوبت، میتوانید از پلتفرمهای معتبر کانکطب استفاده کنید که دسترسی به اطلاعات پزشکان و مراکز درمانی را تسهیل میکند.
