بیدار شدن با حس کوبیدن نامنظم و سریع قلب، احساس ناخوشایندی است که افرادی به دلایل مختلف آن را تجربه میکنند. بعضیها تپش قلب در خواب را گذرا میدانند و جدی نمیگیرند، بعضی دیگر پیگیریهای لازم را انجام میدهند تا بدانند دقیقاً چه اتفاقی در بدنشان میافتد. از آنجایی که اینجا هستید، احتمالاً در دسته دوم قرار دارید، پس سریع میرویم سراغ اینکه تپش قلب موقع خواب چیست، چرا شبها بیشتر خودش را نشان میدهد و چه زمانی باید نگران آن بود.
تپش قلب چیست؟
تپش قلب (Palpitations) به احساس آگاه شدن از ضربان غیرطبیعی قلب گفته میشود. شما ممکن است برای چند ثانیه، یا حتی چند دقیقه، این حس را داشته باشید که قلبتان نامنظم میزند، یک ضربان جا میافتد، ضربانها سریعتر شدهاند یا انگار قلبتان محکمتر از حالت عادی میکوبد.
تپش قلب در خواب شب گاهی فقط در قفسه سینه نیست و در گلو یا حتی گردن هم حس میشود.
بالا رفتن تپش قلب در خواب بهتنهایی نشانه بیماری نیست، اما اگر تداوم داشته باشد یا مرتب تکرار شود، نیاز به بررسیهای تخصصی پزشکی دارد.
تپش قلب در خواب نشانه چیست؟
تپش قلب در خواب بهطور کلی نشاندهنده یک واکنش بدن به فشار یا تغییر است که معمولاً دو بعد اصلی دارد. بعد روانی که بیشتر به استرس، اضطرابهای پنهان، افکار حلنشده و فشارهای ذهنی روزانه برمیگردد. بعد دوم، جسمی است که در این شرایط میتواند به عواملی مثل مصرف کافئین، کمآبی بدن، تغییرات هورمونی یا حتی برخی اختلالات زمینهای مربوط باشد.
چرا تپش قلب در شب شایعتر است؟
چند عامل ساده باعث میشود شبها بیش از روز متوجه ضربان قلب شویم:
- کاهش محرکهای محیطی: سکوت و تاریکی شب تمرکز ما را روی احساسات بدنی بیشتر میکند.
- وضعیت درازکش: خوابیدن قلب را به دیواره قفسه سینه نزدیکتر میکند و حس ضربان را تشدید میکند.
- توجه انتخابی: در روز به دلیل مشغلههای موجود متوجه ضربان قلب خود نمیشوید.
تپش شدید قلب در خواب، اما میتواند به دو علت اصلی باشد که در بخش بعدی به آن میپردازیم.
چرا در خواب تپش قلب میگیرم؟
علتها را میتوان به دو گروه اصلی تقسیم کرد: عوامل موقتی/سبک زندگی و شرایط پزشکی زمینهای.
الف) عوامل مرتبط با سبک زندگی و وضعیتهای موقتی
- سبک زندگی اصلیترین علت تپش قلب ناگهانی در خواب است و معمولاً با وضعیتهای موقتی همراه میشود. برای مثال:
- استرس، اضطراب و حملات پانیک
محرکها:
- کافئین: (قهوه، چای، نوشابه) بهویژه عصر و شب
- الکل و نیکوتین
- رژیم غذایی شبانه: غذاهای سنگین، پرچرب، پرکربوهیدرات، خیلی شیرین یا شور پیش از خواب
- کمآبی بدن (دهیدراتاسیون)
- عدم تعادل الکترولیتها مثل پتاسیم و منیزیم
- تب
- تغییرات هورمونی: قاعدگی، بارداری، یائسگی
- داروها: ضداحتقانها، برخی داروهای سرماخوردگی، محرکها، داروهای کاهش وزن
- وضعیت خواب: پهلوی چپ یا طاقباز
بیشتر موارد تنگی نفس و تپش قلب در خواب با حذف یا مدیریت این عوامل، مثل کاهش کافئین، تنظیم وعده غذایی شب و کنترل استرس، بهمرور بهبود پیدا میکنند.
ب) شرایط پزشکی زمینهای
علت لرزش بدن و تپش قلب در خواب میتواند شرایط پزشکی زمینهای باشد که با وجود شیوع کمترشان، توصیه میشود حتماً جدی گرفته شوند و بررسی پزشکی انجام شود، بهخصوص اگر علائم تکرار شوند یا شدت بگیرند.
- اختلالات ریتم قلب (آریتمی قلبی)
- بیماریهای قلبی
- سایر بیماریها مثل پرکاری یا کمکاری تیروئید
البته موارد خاصی هم وجود دارد، برای مثال تپش قلب هنگام خواب در بارداری که اغلب به دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و فشار بیشتر روی سیستم قلبیعروقی اتفاق میافتد.
آیا تپش قلب در خواب خطرناک است؟
در بیشتر افراد سالم، تپش قلب شبانه به دلیل استرس، مصرف کافئین یا وضعیت خواب اتفاق میافتد و خطر جدی ندارد. اما اگر این علائم بعد از مدتی از بین نروند یا حتی شدیدتر شوند، بهطوری که روی کیفیت خواب یا زندگی روزمره فرد اثر بگذارند، بهتر است حتماً بررسی پزشکی انجام شود.
علائم هشداردهنده: چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم تپش قلب در خواب شامل موارد زیر شود، توصیه میکنیم در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه کنید:
- درد یا فشار قفسه سینه
- تنگی نفس
- سرگیجه شدید، سبکی سر یا احساس غش
- از دست دادن هوشیاری (سنکوپ)
- تورم ناگهانی پاها یا مچها
- خستگی شدید و ناگهانی
- ضربان بالای ۱۰۰ در حالت استراحت (بهویژه اگر قابل اندازهگیری باشد)
چگونه تپش قلب را از بین ببریم؟
اگر نیمهشب با تپش بیدار شدید، حتما نفس عمیق بکشید و سعی کنید موارد زیر را انجام دهید:
- تنفس عمیق و آهسته: دم از بینی ۴ ثانیه، نگهداشت ۲ ثانیه، بازدم از دهان ۶ ثانیه
- تغییر وضعیت: بلند شوید، چند قدم راه بروید یا حالت خوابیدن را عوض کنید
- آب بنوشید: در صورت کمآبی
- تمرین آرامش: تمرکز بر یک تصویر یا موسیقی آرام
اگر علائم هشداردهنده دارید، به جای خوددرمانی، فوراً کمک پزشکی بگیرید.
راهکارهای پیشگیری از تپش قلب در خواب در بلندمدت
برای پیشگیری از تپش قلبهای شبانه در بلندمدت میتوانید چند تغییر ساده ولی مؤثر ایجاد کنید. اولین موضوع، مدیریت محرکهایی است که ضربان قلب را بالا میبرند. سعی کنید مصرف کافئین را به حداقل برسانید یا از ساعت شش یا هفت غروب به بعد کاملاً حذف کنید. همچنین تا جای ممکن از نیکوتین، الکل و خوردن غذاهای چرب و سنگین در ساعات پایانی شب پرهیز کنید.
دومین راهکار، اضافه کردن تمرینهای مدیتیشن، یوگا و تنفسهای آرامساز برای فعال کردن سیستم آرامش بدن است. راهکار سوم که اغلب نادیده گرفته میشود، اما تأثیر مستقیمی روی ضربان قلب در طول خواب دارد، تاریک و کمی خنک کردن اتاق خواب و خوابیدن در ساعت مشخص هر شب است.
تشخیص و درمان پزشکی تپش قلب در خواب
برای تشخیص علت تپش قلب معمولاً پیشنهاد میشود از هولتر مانیتور ۲۴ ساعته استفاده شود تا ریتم قلب در طول شبانهروز بررسی شود. در کنار آن، اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب و آزمایش خون برای تشخیص مشکلاتی مثل کمخونی یا اختلالات تیروئید ضروری است.
گزینههای درمانی تپش قلب در خواب (بسته به علت)
برای درمان تپش قلب در خواب بسته به اینکه ریشه این وضعیت چیست، روشهای متفاوتی در نظر گرفته میشود:
- تغییرات سبک زندگی
- داروها: بتابلوکرها یا مسدودکنندههای کانال کلسیم برای کنترل ضربان
- درمان علت زمینهای: درمان آپنه خواب با CPAP، اصلاح کمخونی، درمان اختلالات تیروئید
- روشهای تخصصی: ابلیشن قلب در برخی آریتمیها
برای مثال، تپش قلب در خواب ظهر، احتمالاً به خاطر قهوهای است که چند ساعت قبل نوشیدهاید یا فشارهای کاری و ذهنی صبح که هنوز از بدنتان خارج نشدهاند.
جمعبندی
تپش قلب هنگام خواب در اکثر موارد یک وضعیت خوشخیم است که به دلیل استرس، رژیم غذایی نامناسب و سبک زندگی ایجاد میشود. این تپشها با وضعیت خواب نامناسب و مصرف نوشیدنیهای کافئیندار تشدید میشوند و گاهی باعث بیدار شدن ناگهانی با ضربان تند قلب میشوند.
در برخی موارد، این تپشها جدیتر هستند و حتماً باید توسط پزشک بررسی شوند، بهخصوص وقتی با علائمی مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس یا سرگیجه همراه باشند. به همین دلیل، ما در پلتفرم کانکطب برای شما یک لیست کامل از متخصصهای قلب و داخلی در شهرهای مختلف آماده کردهایم تا بتوانید در سریعترین زمان ممکن برای بررسی و درمان اقدام کنید.
