عمل قلب باز، یکی از عملهای سنگین و حساسی است که مراقبتهای زیادی نیاز دارد تا نتایج درمان به خوبی مشخص شوند.مراقبت بعد از عمل قلب باز نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از عوارض احتمالی و تضمین اثربخشی جراحی دارد. مراقبتهای بعد از عمل قلب باز تنها محدود به دوران بستری در بیمارستان نمیشود، بلکه مرحلهای حیاتی و طولانیتر است که در منزل ادامه مییابد. در واقع، برنامهریزی اصولی برای مراقبت بعد از عمل قلب باز در منزل میتواند روند بازگشت بیمار به زندگی عادی را تسهیل کند.
این دوران را دوره نقاهت در عمل جراحی قلب باز مینامند و معمولاً ۶ تا ۸ هفته به طول میانجامد که موفقیت در آن مستلزم رعایت دقیق دستورالعملهای پزشکی در زمینه فعالیت، تغذیه، مصرف دارو و مراقبت از زخم است. پیگیری صحیح این موارد، نقش تعیین کنندهای در تسریع بهبودی، کاهش خطر عوارض و بازگشت تدریجی به زندگی عادی دارد. پیگیری صحیح این موارد، نقش تعیین کنندهای در تسریع بهبودی، کاهش خطر عوارض و بازگشت تدریجی به زندگی عادی دارد و اساس یک برنامه استاندارد مراقبت بعد از عمل قلب باز را تشکیل میدهد.
تغذیه بعد از عمل قلب باز
بعد از عمل قلب باز چه بخوریم؟ تغذیه بعد از عمل قلب باز باید بر پایه تقویت فرآیند ترمیم، تأمین انرژی لازم بدون فشار به قلب، و کمک به کنترل عوامل خطر قلبی-عروقی (مانند فشار خون و کلسترول) استوار باشد. رعایت اصول تغذیهای، یکی از ارکان مهم در مسیر مراقبت بعد از عمل قلب باز محسوب میشود و به کاهش احتمال بروز مشکلات قلبی مجدد کمک میکند. رژیم غذایی بعد از جراحی قلب مناسب، بهطور کلی دارای ویژگیهای زیر است:
- غنی از پروتئینهای باکیفیت: پروتئین، بخش اصلی و لازم برای ترمیم بافتهای آسیب دیده است. مصرف منابعی مانند مرغ بدون پوست، ماهی، سفیده تخممرغ، حبوبات و لبنیات کمچرب توصیه میشود.
- سرشار از فیبر و آنتیاکسیدانها: میوهها و سبزیجات رنگارنگ، غلات کامل و حبوبات، علاوه بر تأمین ویتامینها و مواد معدنی، به پیشگیری از یبوست (یک عارضه شایع پس از جراحی و مصرف برخی داروها) کمک میکنند.
- کمنمک و کمچرب: محدودیت نمک برای کنترل فشار خون و کاهش احتباس مایع و کاهش مصرف چربیهای اشباع و ترانس برای مدیریت سطح کلسترول خون، از اصول پایه است.
فعالیت بدنی پس از جراحی قلب
بازگشت به فعالیت باید بهصورت تدریجی و تحت نظارت باشد. تنظیم سطح تحرک بدنی، بخش مهمی از فرآیند مراقبت بعد از عمل قلب باز به شمار میرود و نباید بدون مشورت پزشک انجام شود. تمرینات فیزیکی پس از جراحی قلب با پیادهرویهای کوتاهمدت در خانه آغاز میشود و به تدریج مدت و مسافت آن افزایش مییابد. در مورد بالا رفتن از پله بعد از عمل قلب باز، معمولاً در هفتههای اول توصیه میشود این کار به حداقل ضرورت محدود شده و با سرعت کم و با استراحت بین طبقات انجام شود.
همچنین، رانندگی بعد از عمل قلب باز معمولاً تا ۴ تا ۶ هفته و تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، ممنوع است. دلیل این امر کاهش زمان عکسالعمل به دلیل ضعف عمومی، درد و همچنین اثرات احتمالی داروهای مسکن است. رعایت این محدودیتها در چارچوب مراقبت بعد از عمل قلب باز، از بروز فشار ناگهانی بر قلب و قفسه سینه جلوگیری میکند.
یکی از چالشهای اولیه بیماران، وضعیت خواب است. بسیاری از بیماران به دلیل درد یا نگرانی از آسیب به قفسه سینه، در به خواب رفتن مشکل دارند. به پهلو خوابیدن بعد از عمل قلب باز و با استفاده از بالش برای حمایت از قفسه سینه و پشت، اغلب راحتترین حالت است.
میزان خواب بعد از عمل قلب باز افزایش مییابد و بدن به ۸ تا ۱۰ ساعت خواب در شبانهروز نیاز دارد. تنظیم الگوی خواب منظم نیز بخشی از توصیههای کلیدی در برنامه مراقبت بعد از عمل قلب باز محسوب میشود. بیقراری بعد از عمل قلب باز نیز میتواند به دلیل درد، استرس یا عوارض دارویی رخ دهد که در این صورت باید با تیم درمان در میان گذاشته شود.
مراقبت از زخم و جناغ بعد از عمل
مراقبت از زخم بعد از عمل جراحی قلب و به ویژه مراقبت از جناغ سینه بعد از عمل قلب باز، از حساسیت بالایی برخوردار است. این بخش از مراقبت بعد از عمل قلب باز مستقیماً با پیشگیری از عفونت و تضمین جوشخوردن صحیح استخوان جناغ در ارتباط است. حفظ خشکی و پاکی برشهای جراحی تا زمان کشیدن بخیهها یا جذب نوارهای استریل ضروری است.
استخوان جناغ که طی عمل برش داده میشود، نیاز به زمان برای جوشخوردن دارد. برای محافظت از آن، استفاده از کمربند بعد از عمل قلب باز تجویز میشود. مدت بستن کمربند بعد از عمل قلب باز را پزشک معالج تعیین میکند، اما معمولاً استفاده از آن در طول روز و هنگام سرفه، عطسه یا حرکتهای ناگهانی، برای چند هفته اول الزامی است. رعایت دقیق این توصیهها در روند مراقبت بعد از عمل قلب باز از جابجایی یا آسیب احتمالی به استخوان جناغ جلوگیری میکند. هرگونه قرمزی، گرمی، تورم، ترشح چرکی یا باز شدن زخم باید فوراً به پزشک گزارش شود.
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
در طول مراقبت های بعد از عمل قلب باز در منزل، هوشیاری نسبت به علائم هشداردهنده حیاتی است. آگاهی از این نشانهها بخش مهمی از آموزشهای مربوط به مراقبت بعد از عمل قلب باز است و میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر باید بلافاصله با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفت:
- افزایش ناگهانی یا تشدید درد قفسه سینه که با استراحت یا نیتروگلیسرین (در صورت تجویز) بهبود نمییابد
- تب بالای ۳۸ درجه سانتیگراد، لرز یا علائم عفونت در محل زخم
- تنگی نفس ناگهانی یا تشدید شده
- تورم قابل توجه و ناگهانی در پاها
- بیحالی شدید، سرگیجه یا غش
فرآیند بهبودی پس از جراحی قلب باز، صبر، انضباط و مشارکت فعال بیمار و همراهان را طلب میکند. رعایت اصول مراقبت بعد از عمل قلب باز بهصورت منظم و مستمر، احتمال بازگشت موفق به فعالیتهای روزمره را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد. امروزه پلتفرم کانکطب، یکی از پلتفرمهایی است که با ارائه دسترسی به برنامههای مراقبتی متناسب با شرایط هر فرد، یادآوری مصرف دارو و امکان مشاوره با متخصصان، به بیماران در طی این مسیر کمک شایانی میکند. با رعایت دقیق دستورالعملها و حفظ ارتباط مستمر با تیم درمان، میتوان این دوره نقاهت را با موفقیت پشت سر گذاشت.
