هورمون رشد یکی از هورمونهای مهم و تعیینکننده در بدن هر فرد است که از دوران کودکی تا بزرگسالی، روی رشد، ترمیم بافتها و کیفیت متابولیسم اثر قابلتوجهی دارد. اثر هورمون رشد فقط به افزایش قد محدود نمیشود و نقش آن در سلامت عضلات، استخوانها، چربیسوزی و حتی سطح انرژی روزانه هم دیده میشود. با شناخت زمان ترشح این هورمون و عواملی که روی افزایش یا کاهش آن اثر میگذارند، میتوانید دیدگاه آگاهانهتری نسبت به وضعیت سلامت بدن خود داشته باشید.
هورمون رشد چیست؟
هورمون رشد انسانی یک هورمون پروتئینی متشکل از ۱۹۱ اسیدآمینه است که بهصورت ضربهای و پالسی در طول شبانهروز ترشح میشود. ساعت اوج ترشح هورمون رشد معمولاً در خواب عمیق شب و بهخصوص ساعات ابتدایی شب اتفاق میافتد؛ زمانی که بدن در فاز ترمیم و بازسازی قرار دارد.
ورزش شدید، استرس کنترلشده و حتی کاهش انسولین خون از جمله عواملی هستند که میتوانند ترشح این هورمون را افزایش دهند.
بنابراین میتوان نتیجه گرفت که رابطه هورمون رشد و انسولین یک رابطه معکوس است. هرچه انسولین بالاتر باشد، ترشح هورمون رشد کاهش پیدا میکند.
اگر مشاهده کردید که تغییرات غیرعادی در فرم صورت، بزرگتر شدن دست و پاها، تعریق بیشازحد، سردردهای مداوم یا افزایش غیرقابلتوضیح قند خون دارید، این احتمال وجود دارد که میزان هورمون رشد در بدنتان بالاتر از حد طبیعی باشد، وضعیتی که در صورت بیتوجهی میتواند خطرناک باشد.
در چنین شرایطی بررسی علت بالا بودن هورمون رشد اهمیت زیادی دارد، چرا که در بسیاری از موارد این افزایش به اختلال در غده هیپوفیز و گاهی وجود تومور خوشخیم هیپوفیز (آدنوم) مربوط میشود.
نام هورمون رشد چیست؟
نام پزشکی این هورمون Human Growth Hormone یا GH است. در متون علمی و پزشکی، اغلب از واژه HGH برای اشاره به شکل انسانی آن استفاده میشود. این هورمون هم بهطور مستقیم روی بافتها اثر میگذارد و هم از طریق تحریک تولید فاکتور رشد شبهانسولینی ۱ (IGF-1) در کبد عمل میکند.
هورمون رشد در کجا قرار دارد؟
هورمون رشد در غده هیپوفیز قدامی، واقع در قاعده مغز، تولید و ترشح میشود. ترشح آن تحت کنترل هیپوتالاموس است و تعادل میان چند هورمون تنظیمکننده، مقدار نهایی GH را مشخص میکند.
عملکردهای اصلی هورمون رشد چیست؟
هورمون رشد در بدن نقشهای متعددی دارد و عملکرد آن فقط به یک سیستم محدود نمیشود.
- رشد و ترمیم بافتها
در کودکان و نوجوانان، GH عامل اصلی رشد طولی استخوانهاست. در بزرگسالان، با وجود بسته شدن صفحات رشد، این هورمون همچنان در حفظ تراکم استخوان، ترمیم بافتها و تقویت عضلات نقش دارد و به بالا رفتن کیفیت بازسازی بدن کمک میکند.
- تنظیم متابولیسم
هورمون رشد باعث افزایش چربیسوزی، تحریک سنتز پروتئین و حفظ توده عضلانی میشود. همچنین با کاهش حساسیت سلولها به انسولین، سطح قند خون را بالا میبرد.
- اثر بر ترکیب بدنی
سطح متعادل GH به کاهش چربی شکمی، بهبود ترکیب بدنی و افزایش انرژی روزانه کمک میکند. در مقابل، کمبود یا افزایش بیشازحد آن میتواند باعث ضعف عضلانی، افزایش چربی بدن یا بروز مشکلات متابولیک شود.
نقش تغذیه و سبک زندگی در افزایش طبیعی سطح هورمون رشد
برای اینکه بتوانید هورمون رشد بدنتان را به سطح متعادل نزدیک کنید، اصلاح سبک زندگی در اولویت است.
1.تغذیه مناسب
برای حمایت از ترشح طبیعی GH، بهتر است نکات زیر را در رژیم غذایی خود رعایت کنید:
- کاهش مصرف قند و کربوهیدراتهای تصفیهشده
- فاصله ۲ تا ۳ ساعته بین آخرین وعده غذایی و خواب
- استفاده متعادل از منابع پروتئینی طبیعی
- توجه به آمینواسیدهایی مانند آرژینین، گلوتامین و اورنیتین (با نظر پزشک)
2.ورزش هدفمند
تمرینات اینتروال با شدت بالا (HIIT) و تمرینات قدرتی سنگین، بیشترین تأثیر را بر افزایش ترشح GH دارند. کاهش چربی شکمی نیز ارتباط مستقیمی با بهبود سطح این هورمون دارد.
3.خواب و مدیریت استرس
۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت، خوابیدن در اتاق تاریک و خنک و کاهش استفاده از موبایل و وسایل دیجیتال قبل از خواب، میتوانند به بهبود ترشح شبانه هورمون رشد کمک کنند.
افزایش میزان با تزریق هورمون رشد
در موارد خاص که روشهای طبیعی پاسخگو نیستند و کمبود هورمون رشد بهصورت پزشکی تأیید شده، هورمون رشد مصنوعی توسط پزشک تجویز میشود. این روش میتواند به جبران کمبود GH کمک کند، اما نیازمند بررسی دقیق است.
بهترین سن برای تزریق هورمون رشد پسران و بهترین سن برای تزریق هورمون رشد در دختران معمولاً قبل از بسته شدن صفحات رشد استخوانها و پس از تشخیص قطعی کمبود GH است. با این حال، بهطور کلی تصمیمگیری درباره تزریق، باید فقط بر اساس نظر پزشک متخصص انجام شود.
عوارض احتمالی تزریق غیرضروری:
- درد مفاصل و عضلات
- ورم اندامها
- افزایش مقاومت به انسولین
- افزایش خطر دیابت نوع ۲
سخن پایانی
هورمون رشد یکی از پایههای اصلی سلامت متابولیک بدن است. شما میتوانید با بهبود کیفیت خواب، گنجاندن ورزش مناسب و انتخابهای هوشمندانه غذایی، به ترشح طبیعی این هورمون کمک کنید. اگر علائمی مانند خستگی مزمن، کاهش توده عضلانی یا تغییرات غیرعادی در ترکیب بدنی مشاهده کردید، پیشنهاد میکنیم همین حالا از یک پزشک متخصص غدد یا متخصص داخلی وقت بگیرید تا وضعیت هورمونی بدنتان بهصورت دقیق بررسی شود.
در کانکطب تلاش کردهایم یک لیست کامل و بهروز از پزشکان متخصص را در اختیار شما قرار دهیم تا بتوانید بهراحتی، پس از مطالعه نظرات بیماران قبلی و بررسی سوابق پزشکان، بهترین انتخاب را برای مسیر درمان و حفظ سلامت خود داشته باشید.
