فلوروسکوپی، اندامهای داخلی بدن مثل قلب، معده و دستگاه گوارش را بهصورت زنده به تصویر میکشد. یعنی پزشکان میتوانند تصاویر متحرک از داخل بدن را در لحظه و بهصورت ویدئویی مشاهده کنند. برای مثال با فلوروسکوپی قلب میتوان در لحظه باز و بسته شدن دریچهها و مسیر هدایت کاتترها در حین درمان را مشاهده کرد.
به کمک این روش، پزشک فقط یک تصویر ثابت نمیبیند، بلکه عملکرد واقعی عضو را همانطور که اتفاق میافتد زیر نظر دارد. در ادامه بررسی میکنیم که کاربرد فلوروسکوپی چیست، در چه شرایطی استفاده میشود و چرا در تشخیص و درمان بسیاری از بیماریها موثر است.
فلوروسکوپی برای چیست؟
فلوروسکوپی یک روش تصویربرداری پزشکی است که تصاویر زندهای از بدن ایجاد میکند. پزشکان با استفاده از این تصاویر میتوانند نحوه حرکت اندامها، عبور مایعات، جریان خون در رگها و واکنش بافتها را در زمان واقعی مشاهده کنند و سپس برای تصمیمگیریهای پزشکی مانند تشخیص دقیق بیماری، انتخاب روش درمان مناسب یا هدایت اقدامات درمانی کمتهاجمی اقدام کنند. این دستگاه از هشت بخش اصلی تشکیل شده که در کنار هم امکان مشاهده اعضای درونی بدن را فراهم میکنند.
اجزای دستگاه فلوروسکوپی به شرح زیر هستند:
- ژنراتور و لوله اشعه ایکس: تولید پرتوهای ایکس.
- فیلترها: حذف پرتوهای کمانرژی برای کاهش دوز بیمار.
- کلیماتور: محدود کردن تابش به ناحیه مورد نظر.
- تخت بیمار: معمولاً از جنس کربن برای کاهش جذب پرتو.
- گیرنده تصویر: شامل تقویتکننده تصویر و دتکتور تخت برای تبدیل اشعه به تصویر دیجیتال.
- پردازشگر تصویر و کنترلها: بهبود کیفیت و کنترل تابش.
- گانتری (C-arm): امکان تصویربرداری از زوایای مختلف بدن.
- سیستم مانیتورینگ دوز: نظارت بر میزان پرتوگیری بیمار.
برای عکسبرداری از اعضای داخل بدن، راهکارهای دیگری هم مثل رادیوگرافی و سیتیاسکن وجود دارد.
اما شاید در این فکر باشید که تفاوت رادیوگرافی و فلوروسکوپی چیست. در پاسخ به این سؤال باید گفت رادیوگرافی تنها یک تصویر ثابت از بدن ثبت میکند و بیشتر برای بررسی ساختار و شکل ظاهری اندامها به کار میرود، در حالی که با فلوروسکوپی میتوان به صورت زنده فرآیندهایی مثل بلع، عبور مایعات و … را مشاهده کرد.
فلوروسکوپی قلب چیست؟
همانطور که پیش از این اشاره شد، متخصصین قلب میتوانند به کمک فلوروسکوپی عملکرد دریچههای قلب و عروق کرونر را در لحظه بررسی کنند. امروزه در آنژیوگرافی و کاتترگذاری قلبی، فلوروسکوپی بهعنوان ابزار اصلی هدایت استفاده میشود و بدون آن انجام بسیاری از اقدامات مداخلهای عملاً امکانپذیر نیست.
فلوروسکوپی ریه چیست؟
فلوروسکوپی ریه برای ارزیابی عملکرد تنفسی، حرکت دیافراگم و مسیر عبور هوا کاربرد دارد. پزشک میتواند بالا و پایین رفتن دیافراگم را ببیند و اختلالات حرکتی یا انسدادهای احتمالی را تشخیص دهد. این روش در شناسایی برخی ناهنجاریهای ساختاری یا عملکردی ریهها نقش مؤثری دارد.
فلوروسکوپی چگونه عمل میکند؟
فلوروسکوپی با عبور اشعه ایکس از بدن، تصویر متحرک از اندامها تولید میکند. شدت پرتو خروجی به تراکم بافتها بستگی دارد و گیرنده تصویر آن را به تصویر دیجیتال تبدیل میکند. البته دستگاهها، تنظیمات تصویربرداری و مدت زمان انجام بررسی در مراکز مختلف یکسان نیست؛ به همین دلیل هزینه فلوروسکوپی برای همه افراد و همه کاربردها عدد ثابتی ندارد و به نوع بررسی و شرایط بیمار بستگی دارد.
کاربردهای تشخیصی فلوروسکوپی
فلوروسکوپی راهکاری عالی برای بررسی دقیق عملکرد اندامها در شرایط مختلف است، از جمله:
- فلوروسکوپی معده و دستگاه گوارش: بررسی مری، معده و روده با بلع باریم یا انما.
- فلوروسکوپی رحم: هیستروسالپنگوگرافی برای ارزیابی شکل و باز بودن رحم و لولههای فالوپ.
- فلوروسکوپی قلب: مشاهده عملکرد دریچهها، جریان خون و آنژیوگرافی.
- سیستم عصبی و عضلانی: بررسی مفاصل، ستون فقرات و ریشههای عصبی.
- سایر موارد: محلیابی اجسام خارجی یا تست حرکت دیافراگم.
کاربردهای درمانی / هدایت مداخلهای
فلوروسکوپی در درمان و هدایت هم کاربردهای مختلفی دارد، از جمله:
- آنژیوپلاستی و قرار دادن استنت
- کاتترگذاری قلب و وریدی
- بیوپسی و نمونهبرداری با هدایت تصویر
- تزریق داروهای ضد درد و کورتیکواستروئید
- ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی
- رادیوفرکوئنسی ابلیشن برای تخریب بافتهای هدف
- قرار دادن کاتترها و درینها
مزایای فلوروسکوپی چیست؟
استفاده از فلوروسکوپی مزایای قابلتوجهی دارد، از جمله:
- مشاهده عملکرد اندامها در زمان واقعی
- هدایت دقیق اقدامات درمانی با حداقل برش و درد کمتر
- کاهش نیاز به جراحیهای باز تشخیصی
- بهبود تصمیمگیری بالینی و کاهش ریسک اشتباهات
خطرات فلوروسکوپی را بشناسید!
البته باید در کنار مزایا، به برخی ملاحظات هم توجه داشت:
- تابش اشعه ایکس و افزایش اندک احتمال سرطان در طول عمر
- عوارض پوستی در اقدامات طولانی
- واکنشهای آلرژیک به ماده حاجب
- محدودیت در بارداری؛ اطلاعرسانی به پزشک ضروری است
فلوروسکوپی در اتاق عمل میتواند در هدایت جراحیها بسیار مفید باشد، اما پرتوگیری بیشتری دارد و بنابراین رعایت اصول ایمنی و کنترل دوز اهمیت بالایی پیدا میکند.
تفاوت فلوروسکوپی با سیتی اسکن (CT Scan)
فلوروسکوپی تفاوتهای مهمی با سیتی اسکن دارد که در جدول زیر قابل مشاهده است:
|
ویژگی |
فلوروسکوپی |
سیتی اسکن (CT) |
|
نوع تصویر |
2D و زنده |
3D و ایستا |
|
وضوح فضایی |
بالا |
متوسط تا بالا |
|
سرعت تصویربرداری |
بسیار بالا |
پایین |
|
کاربرد اصلی |
هدایت اقدامات و مشاهده حرکت |
آناتومی دقیق و تشخیص آسیبشناسی |
سخن پایانی
فلوروسکوپی یک روش تصویربرداری پزشکی است که وظیفه آن نمایش لحظهای اندامهای داخلی بدن، مثل قلب، ریه یا دستگاه گوارش است تا پزشکان بتوانند با دید دقیقتری تشخیص دهند و درمان را هدفمندتر پیش ببرند. برای مثال، با فلوروسکوپی مری میتوان نحوه بلع و حرکت مواد غذایی را بهطور کامل بررسی کرد.
برای پیدا کردن مراکز فلوروسکوپی در تهران و شهرهای دیگر ایران میتوانید از کانکطب اقدام کنید. ما در این مجموعه تلاش کردهایم دسترسی به مراکز معتبر تصویربرداری را سادهتر کنیم تا مسیر تشخیص و درمان برای شما مطمئنتر پیش برود.
