نوار مغزی، روشی تشخیصی است که با نام علمی الکتروآنـسفالوگرام شناخته میشود. این روش، امروزه برای تشخیص صرع، بررسی اختلالات هوشیاری، مشکلات خواب، آسیبهای مغزی و حتی ارزیابی عملکرد مغز در بیماریهای دژنراتیو به کار میرود. اما نوار مغز چیست؟ چگونه انجام میشود، تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم چیست؟ و آیا این روش عوارضی دارد یا خیر؟
نوار مغز چیست و چه کاربردی دارد؟
نوار مغزی (EEG) روشی غیرتهاجمی است که سیگنالهای الکتریکی سطح مغز را از طریق الکترودهایی که روی پوست سر قرار میگیرند، ثبت میکند. این سیگنالها بیانگر الگوهای فعالیت نورونها هستند. به همین دلیل، دقت EEG در تشخیص اختلالات عملکردی مغز بسیار بالا است. شاید بپرسیدEEG چه کاربردی دارد؟ این روش، کاربردهای زیر را دارا میباشد:
- تشخیص انواع صرع و تعیین نوع حمله
- بررسی علت بیهوشیهای گذرا و حملات شبهصرعی
- ارزیابی اختلالات خواب مانند REM Behavior Disorder
- بررسی آسیبهای مغزی بعد از ضربه، عفونت یا التهاب
- تشخیص مرگ مغزی در شرایط مراقبت ویژه
- پایش فعالیت مغز در اعمال بیهوشی
امروزه پزشکان برای تشخیص دقیقتر، از EEG طولانیمدت، ویدئویی یا خواب نیز استفاده میکنند که جزو انواع نوار مغز محسوب میشوند.
چگونه نوار مغز گرفته میشود؟
روند انجام الکتروآنـسفالوگرام ساده، بدون درد و کاملاً بیخطر است. تکنسین ابتدا نقاط مشخصی از سر را با ژل مخصوص آماده کرده و الکترودها را طبق استاندارد بینالمللی ۲۰-۱۰ نصب میکند. این الکترودها از طریق سیم به دستگاه EEG متصل هستند و کوچکترین امواج الکتریکی تولیدشده توسط مغز را ثبت میکنند. طی انجام تست، بیمار باید آرام بماند و چشمانش را بسته یا باز کند. در برخی موارد محرکهایی مانند نور فلاش یا تنفس سریع برای بررسی پاسخ مغز استفاده میشود.
To record the electrical activity of the brain, 8 to 16 pairs of electrodes are attached to the scalp. Each pair of electrodes transmits a signal to one of several recording channels of the electroencephalograph.
ترجمه به فارسی:
برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز، ۸ تا ۱۶ جفت الکترود به پوست سر متصل میشود. هر جفت الکترود سیگنال خود را به یکی از چندین کانال ثبت دستگاه الکتروانسفالوگراف (نوار مغز) ارسال میکند.
منبع: www.britannica.com
آمادگی قبل از نوار مغز
قبل از نوار مغز، موارد زیر را رعایت کنید:
- موها باید تمیز و بدون چربی، ژل یا اسپری باشد
- مصرف داروهای اعصاب و ضدصرع فقط با نظر پزشک قطع یا ادامه یابد
- فرد باید خواب کافی داشته باشد
- مصرف کافئین پیش از انجام تست محدود شود
تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم چیست؟
یکی از دغدغههای بیماران این است که نوار مغز سالم چگونه است؟ یا از کجا بفهمیم نتیجه غیرطبیعی است؟ در EEG طبیعی، ریتمهای مغزی شامل آلفا، بتا، تتا و دلتا باید در بازه مشخصی باشند. برای مثال:
- ریتم آلفا: در حالت استراحت با چشمان بسته، با فرکانس ۸–۱۳ هرتز
- ریتم بتا: در فعالیت ذهنی و بیداری کامل، ۱۳–۳۰ هرتز
سیگنالها باید متقارن باشند، موجهای تیز وجود نداشته باشد و پاسخهای مغز به نور یا تنفس طبیعی باشد.
15 علامت رایج نوار مغز ناسالم
- وجود اسپایکها یا Sharp Waves
- فعالیت اپیلپتیفرم
- ناهماهنگی امواج بین دو نیمکره
- کندی موضعی یا گسترده
- الگوهای انفجاری–مهاری
- فقدان ریتم آلفا
- افزایش امواج تتا یا دلتا در بیداری
- پاسخ غیرطبیعی به نور
- تغییرات ناشی از ضایعات ساختاری
- الگوهای مربوط به صرع کانونی یا ژنرالیزه
- موجهای سهفازی در اختلالات متابولیک
- امواج پلیاسپایک
- عدم وجود ریتم غالب
- فعالیت پسزمینه آهسته
- ناپایداری الگوهای مغزی در بیداری
این موارد در تفسیر نوار مغز توسط متخصص مغز و اعصاب تعیین میشود و بیمار امکان تشخیص آنها را ندارد.
تفاوت نوار مغز سالم و ناسالم در تشخیص صرع
در بیماران مبتلا به صرع، EEG معمولاً الگوهای اسپایک–ویو، فعالیتهای تیز یا تخلیههای الکتریکی ناگهانی نشان میدهد که در EEG سالم مشاهده نمیشود. این تخلیهها بسته به نوع صرع میتوانند کانونی یا گسترده باشند.
انواع نوار مغز
نوار مغزی انواع مختلفی دارد که هرکدام هدف متفاوتی را دنبال میکند:
- نوار مغز روتین: ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، رایجترین نوع
- نوار مغز خواب یا محرومیت از خواب
- EEG طولانیمدت یا مانیتورینگ ۲۴ ساعته
- ویدئو EEG: همزمان با فیلمبرداری برای تشخیص دقیق صرع
- نوار مغزی نوزادان: با الگوهای اختصاصی دوره نوزادی
آیا نوار مغز عوارض دارد؟
نوار مغز سیگنال تولید نمیکند، بلکه فعالیت مغز را فقط ثبت میکند. بنابراین خطر برق گرفتگی، تشعشع یا آسیب وجود ندارد. تنها در افراد مبتلا به صرع ممکن است نور فلاش باعث تحریک حمله شود که کاملاً کنترلشده و در حضور متخصص انجام میشود. مواردی مثل سردرد خفیف یا خستگی بعد از تست نیز جزو عوارض بعد از نوار مغز گزارش شده اما جدی نیستند.
پلتفرم کانکطب این امکان را فراهم میکند که کاربران به راحتی لیست مراکز معتبر انجام EEG، متخصصان مغز و اعصاب، نوبتدهی و هزینههای حدودی خدمات را مشاهده کنند. این موضوع برای کسانی که قصد انجام سریع و دقیق نوار مغز EEG دارند، بسیار ارزشمند است.
سخن پایانی
نوار مغزی، یکی از دقیقترین ابزارهای تشخیصی برای بررسی عملکرد مغز است. از تشخیص صرع گرفته تا ارزیابی اختلالات خواب، متابولیک و آسیبهای عصبی، EEG نقش حیاتی دارد. استفاده از تجهیزات به روز و مراجعه به مراکز معتبر، همواره از دغدغههای اصلی بیماران در مسیر درمان بوده است. به همین دلیل، سامانه کانکطب راهاندازی شده است تا مسیر یافتن پزشک متخصص و مرکز مناسب برای انجام نوار مغز را برای شما بسیار آسانتر نماید.
