درمان بیولوژیک روماتیسم چیست؟ مقایسه درمان بیولوژیک و داروهای سنتی در روماتیسم

روماتیسم که یکی از شایع‌ترین انواع آن آرتریت روماتوئید است، فقط یک درد ساده ناحیه مفاصل نیست. این بیماری یک اختلال خودایمنی مزمن به‌شمار می‌آید که در صورت کنترل‌نشدن، به‌مرور زمان مفاصل را درگیر کرده و حتی می‌تواند باعث تخریب آن‌ها شود.

تا سال‌ها، بیماران ناچار بودند صرفاً از داروهای سنتی استفاده کنند؛ داروهایی که همیشه هم پاسخ مناسبی نمی‌دادند. اما با ورود درمان‌های بیولوژیک، پزشکان توانستند کنترل مؤثرتری روی روماتیسم داشته باشند. همراه ما باشید تا بررسی کنیم درمان بیولوژیک روماتیسم چیست، چگونه عمل می‌کند، برای چه بیمارانی مناسب است و چه تفاوتی با داروهای سنتی دارد.

درمان بیولوژیک روماتیسم چیست؟

درمان بیولوژیک روماتیسم یک روش دارودرمانی هدفمند است که مستقیماً اجزای مشخصی از سیستم ایمنی را نشانه می‌گیرد. این داروها تلاش می‌کنند بخش‌هایی از سیستم ایمنی را که به‌اشتباه باعث التهاب و آسیب مفاصل شده‌اند، مهار کنند؛ بدون اینکه کل سیستم ایمنی را به‌طور گسترده سرکوب کنند.

این داروها در دسته داروهای اصلاح‌کننده بیماری روماتیسمی (DMARDs) قرار می‌گیرند، اما تفاوت اصلی‌شان با داروهای قدیمی در «هدفمندی» آن‌هاست. یعنی به‌جای اثرگذاری کلی، روی مسیرهای مشخص التهاب تمرکز دارند.

برخلاف داروهای شیمیایی سنتی که اثر گسترده‌ای روی سیستم ایمنی دارند، داروهای بیولوژیک از مواد زنده مهندسی‌شده ساخته می‌شوند و اغلب ساختاری شبیه پروتئین یا آنتی‌بادی دارند. هدف آن‌ها مهار دقیق مسیرهایی است که التهاب مزمن و تخریب مفصل را ایجاد می‌کنند.

درمان بیولوژیک روماتیسم چگونه عمل می‌کند؟

در آرتریت روماتوئید، سیستم ایمنی به‌اشتباه به بافت مفصل حمله می‌کند. داروهای بیولوژیک برای روماتیسم این حمله را از مسیرهای مشخصی متوقف می‌کنند، نه به‌صورت کلی؛ یعنی به‌جای خاموش‌کردن کل سیستم ایمنی، فقط بخش‌های فعال در التهاب را هدف می‌گیرند.

داروهای بیولوژیک در آرتریت روماتوئید اهداف مختلفی دارند که هرکدام بخشی از زنجیره التهاب را مهار می‌کنند، از جمله:

• مهارکننده‌های TNF-α

این داروها یکی از قوی‌ترین مولکول‌های التهابی بدن را مسدود می‌کنند.

نمونه‌ها: آدالیموماب، اتانرسپت، اینفلیکسیماب

• مهارکننده‌های اینترلوکین ۶ (IL-6)

التهاب سیستمیک و درد مفصلی را کاهش می‌دهند.

نمونه‌ها: توسیلیزوماب، ساریلوماب

• مهارکننده‌های اینترلوکین ۱ (IL-1)

در برخی بیماران با التهاب شدید کاربرد دارند.

نمونه: آناکینرا

• مهارکننده‌های سلول B و T

این داروها فعالیت گلبول‌های سفید دخیل در پاسخ خودایمنی را کاهش می‌دهند.

نمونه‌ها: ریتوکسیماب، آباتاسپت

درمان بیولوژیک برای چه بیمارانی تجویز می‌شود؟

داروهای بیولوژیک روماتیسم برای همه بیماران و آن هم به‌عنوان اولین خط درمان تجویز نمی‌شوند. پزشکان بر اساس شدت بیماری، میزان فعالیت التهاب و پاسخ بیمار به درمان‌های قبلی تصمیم می‌گیرند که آیا زمان شروع این داروها فرا رسیده یا نه.

درمان بیولوژیک انواع روماتیسم زمانی مطرح می‌شود که روش‌های استاندارد پاسخ کافی نداده باشند یا بیماری روند تهاجمی‌تری داشته باشد.

این داروها اغلب برای بیماران زیر تجویز می‌شوند:

1. بیمارانی که با DMARDهای سنتی مثل متوترکسات پس از ۳ تا ۶ ماه به کنترل مناسب نرسیده‌اند
2. افرادی با پیش‌آگهی ضعیف (تخریب زودهنگام مفصل یا فاکتور روماتوئید بالا)
3. بیمارانی که بیماری فعال و پیش‌رونده دارند
4. استفاده به‌صورت تک‌دارویی یا همراه متوترکسات برای افزایش اثربخشی

عوارض درمان بیولوژیک روماتیسم چیست؟

درمان بیولوژیکی روماتیسم با وجود اثربخشی بالایی که نشان داده، می‌تواند در برخی افراد با عوارضی همراه باشد؛ به همین دلیل بیماران باید تحت نظر پزشک قرار بگیرند.

عوارض شایع‌:

• قرمزی، درد یا تورم در محل تزریق
• افزایش احتمال عفونت‌ها (سرماخوردگی، عفونت تنفسی)

عوارض مهم‌:

• فعال‌شدن عفونت‌های نهفته مانند سل یا هپاتیت B
• واکنش‌های حساسیتی حین تزریق وریدی
• کاهش گلبول‌های سفید خون
• در موارد خاص، تشدید نارسایی قلبی یا بیماری‌های عصبی دمیلینه‌کننده

موارد منع مصرف یا احتیاط در درمان بیولوژیک روماتیسم

مصرف درمان بیولوژیک در شرایط زیر نیاز به احتیاط جدی یا ممنوعیت دارد:

1. عفونت فعال یا شدید
2. سابقه عفونت‌های مکرر
3. نارسایی قلبی پیشرفته
4. بیماری‌هایی مانند ام‌اس
5. مصرف هم‌زمان واکسن‌های زنده

درمان بیولوژیک چقدر زمان می‌برد تا اثر کند؟

بیشتر بیماران طی چند هفته تا حداکثر ۳ ماه کاهش درد، تورم و خشکی مفاصل را تجربه می‌کنند. البته پاسخ به درمان فردبه‌فرد متفاوت است و قطع یا تغییر دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.

تفاوت درمان بیولوژیک و داروهای سنتی در یک نگاه

در این بخش می‌خواهیم تفاوت‌های اصلی این دو رویکرد درمانی را به‌صورت خلاصه مرور کنیم:

سخن پایانی

درمان بیولوژیک روماتیسم نقطه عطفی در مسیر مدیریت بیماری‌های روماتیسمی به‌حساب می‌آید. تا پیش از این روش درمانی، بیمارانی که درمان‌های دارویی رایج روی بدنشان جواب نداده بود، گزینه‌های محدودی داشتند؛ اما امروز به کمک درمان‌های بیولوژیک می‌توانند التهاب را بهتر کنترل کرده و کیفیت زندگی بالاتری را تجربه کنند.

اگر می‌خواهید بهترین متخصص روماتولوژی را در نزدیکی خود یا شهرهای بزرگی مثل تهران پیدا کنید، می‌توانید از طریق پلتفرم‌ نوبت‌دهی پزشکی کانکطب، متخصص مناسب را بررسی و انتخاب کنید.