اختلال ای دی اچ دی (ADHD) چیست؟ علائم، علت‌ها و روش‌های درمان

اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی یا ADHD یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی‌رشدی است که می‌تواند بر توجه، کنترل تکانه‌ها (مثل تصمیم‌گیری یا واکنش‌های ناگهانی)، فعالیت‌های روزمره و عملکرد تحصیلی یا شغلی فرد تأثیر بگذارد.

تصور رایج بر این است که ADHD همان پرتحرکی در کودکان است که باعث بی‌قراری و فعالیت بیش از حد آن‌ها می‌شود؛ ولی این اختلال می‌تواند به شکل‌های دیگری نیز دیده شود و تا بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند.

شناخت دقیق علائم ADHD در کودکان و بزرگسالان اولین گام است که می‌تواند به این افراد کمک کند تا با روش‌های اصولی در مسیر تشخیص و درمان قرار بگیرند. در ادامه با تعریف ADHD، تفاوت آن با بیش‌فعالی، روش‌های تشخیص، تست ای دی اچ دی و روش‌های درمان آن آشنا می‌شویم.

ADHD چیست؟

ADHD یا Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder نوعی اختلال عصبی‌رشدی است که با الگوهایی پایدار از بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری شناخته می‌شود. این علائم باید به اندازه‌ای شدید باشند که در عملکرد روزمره فرد اختلال ایجاد کنند.

ADHD از دوران کودکی آغاز می‌شود، اما در بسیاری از افراد تا نوجوانی و بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند. برای مثال، کودکی که نمی‌تواند تکالیف خود را به پایان برساند، مرتب وسایلش را گم می‌کند یا نمی‌تواند برای مدت طولانی روی یک فعالیت تمرکز کند، احتمال دارد که به ADHD مبتلا باشد. البته وجود یک یا چند مورد از این رفتارها به‌تنهایی برای تشخیص ADHD کافی نیست و تشخیص نهایی باید توسط متخصص انجام شود.

علائم ADHD کدامند؟

علائم ADHD شامل نشانه‌های مختلفی از جمله بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری می‌شوند. برای مثال، از نشانه های کم توجهی در ADHD می‌توان به دشواری در تمرکز، فراموش‌کردن وظایف و ناتوانی در دنبال کردن دستورالعمل‌ها اشاره کرد. اما علائم ADHD در گروه‌های مختلف سنی متفاوت است و برای همین در این بخش، به‌طور مجزا علائم این اختلال را در کودکان و بزرگسالان بررسی می‌کنیم.

علائم ADHD در کودکان

علائم ای دی اچ دی کودکان می‌تواند به اشکال زیر دیده شود:

• دشواری در حفظ تمرکز و دنبال کردن دستورالعمل‌ها
• فراموش‌کردن مکرر وسایل یا وظایف
• بی‌قراری و ناتوانی در نشستن طولانی‌مدت
• صحبت‌کردن بیش از حد یا قطع کردن صحبت دیگران
• پاسخ دادن قبل از تمام شدن سؤال
• دشواری در انتظار کشیدن برای نوبت
• انجام رفتارهای ناگهانی و بدون فکر

علائم ADHD در بزرگسالان

علائم ای دی اچ دی در بزرگسالان با شکل‌های متفاوتی نسبت به کودکان دیده می‌شود. برای مثال، شاید یک بزرگسال مبتلا به ADHD مانند یک کودک بیش‌فعال دائماً در حال حرکت نباشد، اما بی‌قراری ذهنی، ناتوانی در مدیریت زمان یا دشواری در به پایان رساندن کارها را تجربه کند.

در ادامه، علائم رایج ADHD در بزرگسالان را فهرست کرده‌ایم:

• به تعویق انداختن مکرر کارها
• ناتوانی در مدیریت زمان
• فراموشی و بی‌نظمی
• تغییر مکرر فعالیت‌ها و دشواری در تکمیل آن‌ها
• تصمیم‌گیری‌های عجولانه
• بی‌قراری ذهنی یا جسمی
• دشواری در تمرکز هنگام مطالعه یا انجام کارهای طولانی

در بزرگسالان، این علائم گاهی با اضطراب، افسردگی، اختلال خواب یا فشارهای شغلی اشتباه گرفته می‌شوند. به همین دلیل ارزیابی تخصصی اهمیت زیادی دارد.

تفاوت ADHD با بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی یک اصطلاح عمومی‌تر برای ADHD است که خانواده‌ها از آن استفاده می‌کنند و به پرتحرکی و بی‌قراری کودک اشاره دارد. اما ADHD یک اختلال گسترده‌تر است که همان‌طور که مطالعه کردیم، علائم مختلفی مانند بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری را شامل می‌شود.

پس می‌توان گفت که تفاوت ADHD و بیش فعالی در این است که بیش‌فعالی تنها یکی از علائم احتمالی ADHD است و به‌تنهایی به معنای ابتلا به این اختلال نیست.

در ادامه، الگوهای ADHD و ویژگی اصلی هرکدام را مشاهده می‌کنید:

البته که هر فرد پرتحرک یا بی‌قرار به ADHD مبتلا نیست و علت بیش فعالی هم همیشه ADHD نیست. خواب ناکافی، اضطراب، برخی مشکلات پزشکی، محیط پرتنش یا عوامل دیگر نیز می‌توانند باعث افزایش بی‌قراری شوند. تشخیص ADHD بر اساس یک رفتار منفرد انجام نمی‌شود، بلکه به بررسی مجموعه‌ای از علائم و سابقه فرد نیاز دارد.

ADHD در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص ADHD با بررسی علائم، سابقه رشدی کودک و گزارش والدین و معلمان انجام می‌شود. متخصص با بررسی رفتار کودک در خانه و مدرسه تلاش می‌کند مشخص کند که علائم از چه زمانی شروع شده‌اند، تا چه اندازه ادامه دارند و چقدر بر عملکرد روزمره، تحصیل و روابط کودک تأثیر گذاشته‌اند.

طبق معیارهای تشخیصی رایج مانند DSM-5، علائم باید در چند موقعیت مشاهده شوند و تأثیر قابل توجهی بر عملکرد فرد داشته باشند. همچنین، متخصص باید احتمال مشکلاتی مانند اختلالات یادگیری، اضطراب یا اختلالات خواب را نیز بررسی کند.

تست ای دی اچ دی چیست؟

تست ای دی اچ دی مجموعه‌ای از پرسش‌نامه‌ها و ابزارهای غربالگری است که برای بررسی علائم و احتمال وجود ADHD استفاده می‌شود. این تست‌ها با بررسی رفتارها و نشانه‌هایی مانند بی‌توجهی، بیش‌فعالی و تکانشگری می‌توانند به متخصص در ارزیابی اولیه کمک کنند.

با وجود این که نتیجه نهایی این تست‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند تشخیص قطعی ADHD را مشخص کند، اما می‌توانند در مسیر تشخیص و درمان به شناسایی بهتر علائم و تصمیم‌گیری برای ارزیابی‌های تخصصی‌تر کمک کنند.

آیا ADHD درمان دارد؟

بله. اگرچه ADHD یک اختلال مزمن است که احتمال دارد برای مدت طولانی یا حتی تا بزرگسالی ادامه پیدا کند، اما می‌توان علائم آن را تا حد زیادی کنترل کرد و عملکرد فرد را بهبود داد.

درمان ADHD عموماً شامل روش‌هایی مانند رفتاردرمانی، آموزش مهارت‌های مدیریت زمان و سازمان‌دهی و در برخی موارد دارودرمانی می‌شود. روان‌شناس و روان‌پزشک بسته به سن، شدت علائم و شرایط هر فرد، مناسب‌ترین روش درمان را تعیین می‌کنند.

در جدول زیر برخی از رایج‌ترین روش‌های درمان در بزرگسالان و کودکان را مشاهده می‌کنید:

سخن پایانی

ADHD اختلالی پیچیده‌تر از «شیطنت» یا «کم‌کاری» است و می‌تواند به‌صورت پنهان فعالیت‌های روزمره فرد را با اختلال جدی مواجه کند. بنابراین اگر علائم ADHD را در خود یا فرزندتان می‌بینید، بهتر است هرچه سریع‌تر با یک روان‌شناس یا روان‌پزشک مشورت کنید.

اگر می‌خواهید به نزدیک‌ترین یا بهترین روان‌شناس و روان‌پزشک در شهر خود مراجعه کنید، ما در کانکطب فهرستی کامل از متخصصان در شهرهای مختلف ایران آماده کرده‌ایم تا بتوانید با بررسی اطلاعات و خدمات آن‌ها، متخصص مناسب خود را راحت‌تر پیدا کنید.

سوالات متداول درباره ای دی اچ دی