پروپیلتیواوراسیل یا PTU یک داروی ضدتیروئید خوراکی است که تولید هورمونهای تیروئیدی را کاهش میدهد و برای درمان بعضی موارد پرکاری تیروئید استفاده میشود. با این حال، به دلیل احتمال نادر اما جدی آسیب کبدی، امروزه معمولا متیمازول انتخاب اول است و پروپیلتیواوراسیل بیشتر در شرایط مشخص، مانند سه ماهه اول بارداری یا عدم تحمل متیمازول، تجویز میشود. این دارو باید فقط زیر نظر پزشک مصرف شود و تغییر دوز یا قطع آن به صورت خودسرانه میتواند کنترل پرکاری تیروئید را مختل کند.
پروپیلتیواوراسیل در درمان پرکاری تیروئید بارداری جایگاه مشخصی دارد و در صورت نیاز به داروی ضدتیروئید، معمولاً تا هفته ۱۶ بارداری ترجیح داده میشود. با توجه به خطر آسیب کبدی و سایر عوارض، استفاده از کمترین دوز مؤثر و پایش دقیق درمان اهمیت دارد.
پروپیلتیواوراسیل چیست؟
قرص پروپیلتیواوراسیل از گروه داروهای تیونامیدی و ضدتیروئید است. این دارو با کاهش ساخت هورمونهای تیروئیدی به کنترل علائمی مانند تپش قلب، تعریق، کاهش وزن، لرزش و بیقراری ناشی از پرکاری تیروئید کمک میکند.
در برخی شرایط تیروئیدی مانند TSH بالا با T4 نرمال نیز بررسی عملکرد تیروئید اهمیت دارد و انتخاب درمان به علت و وضعیت هورمونی فرد بستگی دارد. PTU علاوه بر کاهش تولید هورمون در غده تیروئید، تبدیل T4 به شکل فعالتر آن یعنی T3 را در بافتهای محیطی کاهش میدهد. همین ویژگی باعث شده در بحران تیروئیدی نیز کاربرد داشته باشد.
پروپیلتیواوراسیل برای چه بیماریهایی استفاده میشود؟
کاربرد اصلی پروپیلتیواوراسیل برای پرکاری تیروئید است. براساس اطلاعات دارویی رسمی، این دارو بیشتر در موارد زیر مطرح میشود:
- بیماری گریوز یا گواتر مولتی ندولار سمی، زمانی که بیمار متیمازول را تحمل نمیکند و جراحی یا ید رادیواکتیو گزینه مناسبی نیست.
- کنترل پرکاری تیروئید پیش از جراحی تیروئید یا درمان با ید رادیواکتیو در بیمارانی که متیمازول را تحمل نمیکنند.
- بعضی شرایط خاص بارداری و بحران تیروئیدی تحت نظر پزشک.
نحوه مصرف پروپیلتیواوراسیل چگونه است؟
PTU خوراکی است و معمولا دوز روزانه آن در چند نوبت تقسیم میشود. برچسب دارویی DailyMed برای بزرگسالان دوز اولیه معمول ۳۰۰ میلیگرم در روز در سه دوز تقریبا مساوی با فاصله حدود ۸ ساعت را ذکر میکند. در موارد شدید ممکن است پزشک از دوزهای متفاوت استفاده کند و پس از کنترل بیماری، دوز نگهدارنده معمولا کاهش مییابد.
این اعداد فقط اطلاعات عمومی دارویی هستند و دوز مناسب هر فرد باید براساس شدت بیماری، آزمایش TSH و هورمونهای تیروئیدی و نظر پزشک تعیین شود.
بهترین زمان مصرف نیز همان زمانبندی منظم تجویزشده است. اگر دارو سه بار در روز تجویز شده باشد، بهتر است تقریبا هر ۸ ساعت و در ساعتهای ثابت مصرف شود.
دوز پروپیلتیواوراسیل در کودکان
PTU به دلیل خطر آسیب شدید کبدی معمولا برای کودکان توصیه نمیشود، مگر در موارد نادری که متیمازول قابل استفاده نباشد و جراحی یا ید رادیواکتیو نیز گزینه مناسبی محسوب نشود. برچسب دارو اشاره میکند که مطالعات کافی برای تعیین رژیم دوز استاندارد کودکان وجود ندارد. بنابراین مصرف آن در کودک باید کاملا تحت نظر فوق تخصص غدد کودکان باشد.
پروپیلتیواوراسیل در بارداری و شیردهی
پروپیلتیواوراسیل در بارداری جایگاه خاصی دارد. انجمن تیروئید آمریکا PTU را در صورت نیاز به داروی ضدتیروئید تا حدود هفته ۱۶ بارداری ترجیح میدهد، زیرا ناهنجاریهای جنینی مرتبط با متیمازول در سه ماهه اول بیشتر مورد توجه هستند. پس از سه ماهه اول، به دلیل خطر آسیب کبدی PTU ممکن است پزشک تغییر به متیمازول را در نظر بگیرد.
در شیردهی مقدار کمی از PTU وارد شیر میشود. منابع جدید LactMed میگویند استفاده تحت نظر پزشک امکانپذیر است، اما به دلیل نگرانی درباره سمیت کبدی، برخی متخصصان متیمازول را ترجیح میدهند.
موارد منع مصرف پروپیلتیواوراسیل
منع مصرف قطعی ذکرشده در برچسب دارو، سابقه حساسیت به پروپیلتیواوراسیل یا ترکیبات فرآورده است. همچنین افراد دارای بیماری کبدی یا اختلالات سلولهای خونی باید پیش از مصرف حتما پزشک را در جریان وضعیت خود قرار دهند.
عوارض پروپیلتیواوراسیل چیست؟
برخی عوارض پروپیلتیواوراسیل خفیفتر هستند، از جمله:
- ریزش مو
- تغییر حس چشایی
- درد عضله یا مفصل
- سرگیجه
- تهوع یا ناراحتی گوارشی
- بثورات پوستی
مهمترین عوارض خطرناک شامل آسیب شدید کبدی، کاهش شدید گلبولهای سفید یا آگرانولوسیتوز و در موارد نادر واسکولیت هستند. FDA و DailyMed برای آسیب شدید و حتی کشنده کبدی هشدار جدی درج کردهاند.
اگر هنگام مصرف دارو علائمی مانند تب و گلودرد شدید، زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خارش شدید، درد سمت راست بالای شکم، تنگی نفس یا خون در ادرار ایجاد شد، باید سریع با پزشک تماس گرفت.
تداخلات دارویی پروپیلتیواوراسیل
| دارو یا گروه دارویی | نکته مهم |
|---|---|
| وارفارین | ممکن است اثر ضدانعقادی تغییر کند و INR نیاز به کنترل داشته باشد. |
| بتابلوکرها | با کنترل تیروئید ممکن است نیاز به تنظیم دوز پیدا کنند. |
| دیگوکسین | سطح و نیاز دارویی ممکن است پس از کنترل تیروئید تغییر کند. |
| تئوفیلین | کلیرانس آن با طبیعیشدن عملکرد تیروئید ممکن است کاهش یابد. |
بنابراین فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک یا داروساز قرار دهید.
اگر یک دوز فراموش شد چه کنیم؟
- اگر مدت زیادی از زمان دوز نگذشته، آن را پس از یادآوری مصرف کنید.
- اگر تقریبا زمان نوبت بعدی رسیده است، دوز فراموششده را مصرف نکنید.
- برای جبران، هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
آیا میتوان پروپیلتیواوراسیل را ناگهانی قطع کرد؟
دارو را نباید صرفا به دلیل بهترشدن علائم قطع کرد. قطع PTU بدون نظر پزشک میتواند باعث بازگشت یا تشدید پرکاری تیروئید شود. پزشک براساس علائم و نتایج آزمایشهای تیروئیدی درباره کاهش دوز، ادامه درمان یا تغییر روش درمان تصمیم میگیرد.
تفاوت پروپیلتیواوراسیل و متیمازول چیست؟
متیمازول در بیشتر بیماران داروی ضدتیروئید ترجیحی است، زیرا PTU با خطر بیشتری برای آسیب شدید کبدی همراه است. از طرف دیگر، پروپیلتیواوراسیل در سه ماهه اول بارداری و برخی شرایط خاص مانند بحران تیروئیدی مزیتهایی دارد. گزینههای دیگر درمان پرکاری تیروئید نیز شامل ید رادیواکتیو و جراحی هستند و انتخاب میان آنها به علت بیماری، سن، بارداری و شرایط فرد بستگی دارد.
جمعبندی
پروپیلتیواوراسیل داروی موثری برای کنترل بعضی موارد پرکاری تیروئید است، اما به دلیل احتمال عوارض جدی کبدی باید با تجویز و پایش پزشکی مصرف شود. متیمازول در اغلب بیماران انتخاب اول است و PTU بیشتر برای شرایط خاص کاربرد دارد.
اگر درباره مصرف این دارو، تغییر دوز یا علائم مشکوک سوال دارید، مراجعه به متخصص غدد و متابولیسم بهترین اقدام است. در کانکطب نیز میتوانید پزشکان را براساس تخصص جستوجو و اطلاعات آنها را مقایسه کنید.
سوالات متداول درباره پروپیلتیواوراسیل
1. داروی PTU چیست؟
PTU همان پروپیلتیواوراسیل و یک داروی ضدتیروئید برای کاهش تولید هورمونهای تیروئیدی است.
2. آیا پروپیلتیواوراسیل در بارداری قابل استفاده است؟
بله، در صورت نیاز ممکن است بهویژه در سه ماهه اول با نظر پزشک استفاده شود. ادامه درمان در ماههای بعد باید دوباره ارزیابی شود.
3. مهمترین عارضه پروپیلتیواوراسیل چیست؟
آسیب شدید کبدی یکی از مهمترین عوارض نادر اما جدی داروست. تب و گلودرد نیز میتوانند نشانه کاهش شدید گلبولهای سفید باشند و نیازمند بررسی فوری هستند.

