آریتمی قلبی: انواع، علائم و روش‌های درمان

ریتم منظم و هماهنگ قلب، توسط یک سیستم هدایت الکتریکی کنترل می‌شود که پمپاژ موثر خون به سراسر بدن را انجام می‌دهد. گاهی اوقات، این سیستم الکتریکی دچار اختلال شده و منجر به بروز وضعیتی به نام آریتمی یا ضربان قلب نامظم می‌شود. آریتمی قلبی طیف وسیعی از اختلالات ریتم، شامل تپش‌های بی‌خطر و گذرا تا شرایط جدی را در بر می‌گیرد. مهم‌ترین نکته، شناخت انواع، علائم و روش‌های نوین درمانی این ناهنجاری‌ها برای مدیریت صحیح اختلالات و حفظ سلامت قلب می‌باشد.

ضربان نامنظم قلب نشانه چیست؟

سیستم هدایت الکتریکی قلب از گره سینوسی-دهلیزی به عنوان پیس‌میکر یا ضربان‌ساز طبیعی آغاز می‌شود. این گره با تولید ایمپالس‌های الکتریکی منظم، انقباض دهلیزها را رقم می‌زند. سپس این سیگنال به گره دهلیزی-بطنی منتقل شده و پس از یک تاخیر کوتاه، به بطن‌ها فرستاده می‌شود تا آن‌ها نیز منقبض شوند. هرگونه اختلال در تولید، هدایت یا زمان‌بندی این ایمپالس‌ها می‌تواند منجر به آریتمی شود.

Cardiac arrhythmia is an abnormal rate and or rhythm of a heart due to its abnormal electrical impulse origination and/or propagation.

ترجمه به فارسی:

آریتمی قلبی، ناهنجاری در سرعت و یا ریتم ضربان قلب است که به‌دلیل اختلال در ایجاد و/یا انتقال تکانه‌های الکتریکی قلب رخ می‌دهد.

منبع: pmc.ncbi.nlm.nih.gov

این اختلالات می‌توانند ناشی از بیماری‌های ساختاری قلب (مانند سکته قلبی یا نارسایی قلبی)، عدم تعادل الکترولیت‌ها (پتاسیم، کلسیم)، بیماری‌های تیروئید، استرس، مصرف برخی داروها یا حتی عوامل ژنتیکی باشند.

چه چیزی باعث آریتمی قلب می‌شود؟

در پاسخ باید گفت که علل آریتمی قلبی می‌توانند بسیار متنوع باشند و همیشه به معنای بیماری شدید قلبی نیستند.

مهم‌ترین علل آریتمی قلبی عبارت‌اند از:

• بیماری عروق کرونر
• سابقه سکته قلبی
• نارسایی قلبی
• اختلالات دریچه‌ای
• فشار خون بالا
• اختلالات تیروئید
• عدم تعادل الکترولیت‌ها
• کم‌آبی بدن
• استرس و اضطراب شدید
• مصرف کافئین یا الکل
• برخی داروها

در برخی موارد، زمینه ژنتیکی نیز در بروز انواع آریتمی قلبی نقش دارد.

علت آریتمی قلبی در افراد سالم چیست؟

شایع‌ترین عوامل شامل:

1. استرس و اضطراب شدید
2. مصرف زیاد کافئین و نوشیدنی‌های انرژی‌زا
3. کم‌خوابی
4. اختلالات تیروئیدی
5. کمبود پتاسیم یا منیزیم

در بسیاری از جوانان، تپش قلب ناگهانی موقتی و خوش‌خیم است، اما در صورت تکرار باید بررسی شود.

آریتمی قلبی چه علائمی دارد؟

پاسخ کوتاه این است که علائم بسته به نوع اختلال ریتم متفاوت است، اما شایع‌ترین علائم آریتمی قلبی شامل موارد زیر می‌شود:

1. احساس تپش یا لرزش در قفسه سینه
2. ضربان بسیار سریع یا بسیار کند
3. سرگیجه یا سبکی سر
4. تنگی نفس
5. خستگی غیرعادی
6. درد یا فشار قفسه سینه
7. غش یا نزدیک به غش

در برخی افراد، به‌ویژه در مراحل اولیه، آریتمی قلبی ممکن است بدون علامت باشد و تنها در نوار قلب تشخیص داده شود. همین مسئله اهمیت نحوه تشخیص آریتمی قلبی را دوچندان می‌کند.

انواع آریتمی‌های قلبی

آریتمی‌ها را می‌توان بر اساس سرعت ضربان قلب و محل منشا آن‌ها طبقه‌بندی کرد.

گروه اول:

تاکی‌کاردی‌ها یا ضربان‌های سریع‌تر از ۱۰۰ ضربه در دقیقه هستند. در میان این گروه، فیبریلاسیون دهلیزی شایع‌ترین نوع آریتمی پایدار است که در آن، دهلیزها به جای انقباض منظم، به صورت سریع و نامنظم می‌لرزند و ریسک تشکیل لخته خون و سکته مغزی را به شدت افزایش می‌دهند.

انواع دیگر شامل تاکی‌کاردی فوق بطنی و موارد بسیار جدی‌تر مانند تاکی‌کاردی بطنی و فیبریلاسیون بطنی می‌باشند. این دو مورد آخر از آریتمی های خطرناک قلبی محسوب شده و با ممانعت از پمپاژ خون، می‌توانند به ایست قلبی منجر شوند.

گروه دوم:

برادی‌کاردی‌ها یا ضربان‌های کندتر از ۶۰ ضربه در دقیقه هستند که می‌توانند ناشی از سندروم سینوس بیمار یا بلوک قلبی باشند که در آن هدایت الکتریکی در قلب دچار اختلال می‌شود.

انواع آریتمی قلبی به زبان ساده

برای درک بهتر، جدول زیر خلاصه‌ای از انواع آریتمی قلبی و سطح خطر آن‌ها را نشان می‌دهد:

آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟

پاسخ قطعی به این سوال رایج بیماران که آیا ضربان نامنظم قلب خطرناک است؟ وابسته به نوع آریتمی است. خطرناک بودن یا نبودن این وضعیت به وجود بیماری زمینه‌ای، نوع آریتمی و و سلامت عمومی قلب بستگی دارد. برخی انواع آریتمی قلبی مانند ضربان‌های زودرس دهلیزی معمولاً بی‌خطر هستند و تنها باعث احساس ناراحتی می‌شوند.

اما برخی دیگر مانند تاکی‌کاردی بطنی یا فیبریلاسیون بطنی از آریتمی‌های کشنده محسوب می‌شوند و می‌توانند منجر به ایست قلبی شوند. تظاهرات بالینی آریتمی نیز بسیار متنوع است؛ بیماران اغلب احساس تپش قلب، لرزش یا کوبیدن در قفسه سینه را گزارش می‌دهند. این حالت ممکن است با سرگیجه، سیاهی رفتن چشم‌ها، تنگی نفس، احساس خستگی یا ضعف شدید، درد قفسه سینه و در موارد شدید، غش کردن همراه باشد.

عوامل تعیین‌کننده خطر:

• نوع آریتمی
• وجود بیماری ساختاری قلب
• سن بیمار
• سابقه سکته یا نارسایی قلبی
• وجود علائم شدید مانند غش

بنابراین پاسخ به سؤال «آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟» بدون ارزیابی تخصصی امکان‌پذیر نیست.

علائم آریتمی قلبی در زنان اهمیت ویژه‌ای دارد. ممکن است کمی متفاوت‌تر گزارش شوند و علائم غیرمعمول‌تری مانند خستگی مفرط، اضطراب و تنگی نفس بروز پیدا کنند. همچنین، ارتباطی بین آریتمی قلبی و معده نیز مشاهده شده است؛ تحریک عصب واگ به دلیل مشکلات گوارشی مانند رفلاکس یا نفخ شدید، گاهی می‌تواند محرک بروز برخی انواع تپش قلب باشد.

کدام نوع آریتمی کشنده است؟

آریتمی‌های پرخطر شامل:

1. فیبریلاسیون بطنی
2. تاکی‌کاردی بطنی پایدار
3. برخی موارد شدید فیبریلاسیون دهلیزی

این نوع آریتمی‌ها ممکن است باعث ایست قلبی ناگهانی شوند و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارند.

اگر آریتمی همراه با این علائم باشد فوراً به اورژانس مراجعه کنید:

1. درد قفسه سینه
2. بیهوشی یا نزدیک به غش
3. تنگی نفس شدید
4. ضعف ناگهانی شدید

نحوه تشخیص آریتمی قلبی

یکی از دغدغه‌های رایج کاربران این است که نحوه تشخیص آریتمی قلبی چگونه است؟

تشخیص معمولاً شامل چند مرحله است:

1.نوار قلب (ECG)

اولین و ساده‌ترین روش برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب.

2.هولتر ۲۴ یا ۴۸ ساعته

برای ثبت ضربان قلب در طول فعالیت‌های روزانه.

3.تست ورزش قلب

برای بررسی بروز آریتمی در هنگام فعالیت.

4.اکوکاردیوگرافی

برای ارزیابی ساختار قلب.

5.مطالعه الکتروفیزیولوژی (EPS)

روش تخصصی برای شناسایی دقیق منبع آریتمی.

تشخیص دقیق نوع آریتمی تعیین‌کننده مسیر درمان آریتمی قلبی خواهد بود.

روش‌های درمان آریتمی قلبی: درمان آریتمی قلبی چگونه انجام می‌شود؟

درمان آریتمی با نوع، شدت و علائم آن مرتبط است و هدف آن کنترل ریتم، پیشگیری از عوارض و بهبود کیفیت زندگی است. اما مناسب‌ترین داروی آریتمی قلبی چیست؟ داروهایی نظیر بتابلاکرها و مسدودکننده‌های کانال کلسیم برای کاهش سرعت ضربان قلب، داروهای ضد آریتمی برای حفظ ریتم طبیعی، و داروهای ضدانعقاد برای پیشگیری از لخته در فیبریلاسیون دهلیزی تجویز می‌شوند.

برای درمان سریع آریتمی قلب در شرایط اورژانسی، از کاردیوورژن یا شوک الکتریکی کنترل‌شده استفاده می‌شود. روش پیشرفته‌تر، ابلیشن با کاتتر است که در آن، پزشک بافت معیوب مولد آریتمی را از بین می‌برد.

برای برادی‌کاردی‌های شدید، از دستگاه پیس‌میکر استفاده می‌شود که با ارسال ایمپالس‌های الکتریکی، ضربان قلب را تنظیم می‌کند. برای آریتمی‌های کشنده بطنی نیز، دستگاه دفیبریلاتور قلبی قابل کاشت (ICD) تعبیه می‌شود که ریتم قلب را نظارت کرده و در صورت لزوم با اعمال شوک، آن را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند.

به طور کلی روش های درمان آریتمی قلبی شامل موارد زیر باشد:

• دارودرمانی (بتابلاکر، ضدآریتمی، ضدانعقاد)
• کاردیوورژن
• ابلیشن قلبی
• کاشت پیس‌میکر
• کاشت ICD

هدف درمان آریتمی قلبی عبارت است از:

• کنترل ریتم
• پیشگیری از لخته
• جلوگیری از ایست قلبی
• بهبود کیفیت زندگی

در برخی موارد خفیف، اصلاح سبک زندگی نقش مهمی در کنترل آریتمی دارد.

داروهای درمان آریتمی قلبی

سوال رایج کاربران این است که، قرص برای آریتمی قلبی چیست؟ یا بهترین دارو برای آریتمی قلبی کدام است؟ واقعیت این است که درمان آریتمی قلبی بسته به نوع، شدت و علت آن متفاوت است و نسخه یکسانی برای همه وجود ندارد.

رایج‌ترین داروهای آریتمی قلبی:

• داروهای ضدآریتمی (برای تنظیم ریتم قلب)
• بتابلوکرها (برای کاهش ضربان و کنترل تپش قلب)
• مسدودکننده‌های کانال کلسیم
• داروهای رقیق‌کننده خون (در برخی انواع مانند فیبریلاسیون دهلیزی)

توجه: مصرف هرگونه قرص برای آریتمی قلبی باید تحت نظر پزشک باشد، زیرا برخی داروها در صورت مصرف خودسرانه می‌توانند وضعیت را بدتر کنند.

عوارض آریتمی قلبی چیست؟

در صورت عدم درمان یا کنترل نامناسب، برخی آریتمی‌ها می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند.

عوارض آریتمی قلبی شامل:

• تشکیل لخته خون
• سکته مغزی
• نارسایی قلبی
• افت فشار شدید
• ایست قلبی ناگهانی

برای مثال، در فیبریلاسیون دهلیزی خطر سکته مغزی به دلیل تشکیل لخته در دهلیز چپ افزایش می‌یابد. به همین دلیل درمان آریتمی قلبی تنها برای کنترل ضربان نیست، بلکه برای پیشگیری از عوارض نیز اهمیت دارد.

سخن پایانی

مدیریت سبک زندگی و درمان خانگی نامنظم بودن ضربان قلب برای موارد خفیف آریتمی قلبی می‌تواند مکمل درمان‌های اصلی باشد. این راهکارها شامل کنترل استرس و هیجانات، اجتناب از محرک‌هایی مانند کافئین و الکل، و حفظ رژیم غذایی سالم برای تعادل الکترولیت‌ها است.

به طور کلی، تشخیص دقیق و انتخاب مسیر درمانی صحیح، بهترین راهکار برای بهبودی است. پیمودن این مسیر با پیدا کردن یک متخصص قلب متبحر و انتخاب مرکز درمانی مناسب، می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. سامانه خدمات پزشکی کانکطب با فراهم آوردن بستری جامع برای مشاهده سوابق و تخصص پزشکان برجسته و مقایسه گزینه‌های درمانی، به شما در انتخاب پزشک و مسیر درمانی مناسب کمک خواهد کرد. ما در این مجموعه با هدف ساده‌سازی فرآیندهای درمانی، تلاش می‌کنیم تا بتوانید با اطمینان و شفافیت بیشتری، بهترین مسیر درمانی را انتخاب کنید.

سوالات متداول آریتمی قلبی