امروزه با استفاده از روشهای تصویربرداری پزشکی، میتوان از درون بدن بیمار، تصویری سهبعدی و دقیق تهیه کرد؛ تصویری که استخوانها، عروق و بافتهای نرم را با وضوحی شگفتانگیز نشان دهد. این دقیقاً همان چیزی است که سی تی اسکن یا همان توموگرافی کامپیوتری در اختیار پزشکان قرار میدهد. این فناوری پیشرفته، انقلابی در تشخیص پزشکی ایجاد کرده و امروزه به یکی از پرکاربردترین ابزارهای تصویربرداری تبدیل شده است. تفاوت سیتیاسکن و امآرآی در کاربردها و اصول عملکردی آنها نهفته است که در ادامه به تفصیل بررسی میشود.
سیتی اسکن چیست و چطور انجام میشود؟
سیتیاسکن در حقیقت نوعی تصویربرداری پیشرفته با اشعه ایکس است که برخلاف رادیوگرافی ساده، تصاویری مقطعی و سهبعدی از اندامهای داخلی بدن ارائه میدهد. دستگاه CT Scan شبیه دوناتی غولپیکر است که بیمار روی تخت مخصوصی درون آن قرار میگیرد. لوله اشعه ایکس درون این دستگاه، دور تا دور بدن میچرخد و تصاویری از زوایای مختلف ثبت میکند. مدت زمان سیتیاسکن معمولاً کوتاه و بین چند ثانیه تا چند دقیقه متغیر است.
انواع سی تی اسکن
فناوری سیتیاسکن در طول سالها پیشرفت چشمگیری داشته است. یکی از مهمترین این پیشرفتها، معرفی سی تی اسکن اسپیرال یا مارپیچی بود. در این روش، تخت بیمار به طور مداوم درون دستگاه حرکت میکند و لوله اشعه هم همزمان میچرخد. این حرکت هماهنگ، مسیری مارپیچی ایجاد میکند که امکان تصویربرداری از حجم بزرگی از بدن را در مدت کوتاهی فراهم میسازد. سیتیاسکن اسپیرال نسبت به دستگاههای قدیمی، ۸ تا ۱۰ برابر سریعتر است و احتمال جا ماندن ضایعات کوچک را به حداقل میرساند.
امروزه دستگاههای پیشرفتهتری با نام مولتیاسلایس CT Scan وارد بازار شدهاند که با استفاده از آرایههای دوبعدی دتکتور، همزمان چندین برش را ثبت میکنند و سرعت و دقت را به طرز چشمگیری افزایش دادهاند.
کاربرد سی تی اسکن
کاربرد سی تی اسکن آنقدر گسترده است که شاید نتوان حوزهای از پزشکی را یافت که از آن بینیاز باشد. این روش تشخیصی میتواند تومورها، عفونتها و لختههای خونی را با دقت بالایی نشان دهد. در موارد اورژانسی، سیتیاسکن اورژانسی برای تشخیص خونریزیهای مغزی یا آسیبهای ناشی از تصادفات حیاتی است.
همچنین از عکسسیتی برای هدایت نمونهبرداری (بیوپسی) استفاده میشود که رادیولوژیست با هدایت تصاویر، سوزن را دقیقاً به محل ضایعه هدایت میکند. آنژیوگرافی با سیتی نیز روشی غیرتهاجمی برای بررسی عروق کرونر قلب و تشخیص گرفتگیهاست.
سیتیاسکن با تزریق بهتر است یا بدون تزریق؟
در سیتیاسکن بدون کنتراست، تصاویر بر اساس تفاوت طبیعی تراکم بافتها تهیه میشوند. سیتیاسکن بدون تزریق برای بررسی استخوانها، خونریزیهای مغزی یا سنگهای کلیوی کافی است.
اما در سیتیاسکن با کنتراست، ماده حاجب یددار به بیمار تزریق میشود تا عروق خونی و بافتهای نرم بهتر دیده شوند. این ماده مانند هایلایتری عمل میکند که تومورها، نواحی التهابی یا مشکلات عروقی را برجستهتر نشان میدهد. معمولاً برای بررسی کبد، طحال، کلیهها و تشخیص تومورها، سیتیاسکن با تزریق توصیه میشود.
عوارض سیتیاسکن
عوارض سیتیاسکن را باید از دو جنبه بررسی کرد:
- خطرات ناشی از اشعه یونیزان
- عوارض تزریق کنتراست در سیتیاسکن
درباره اشعه، حقیقت این است که هر سیتیاسکن شما را در معرض دوزی از اشعه قرار میدهد که معمولاً بیشتر از رادیوگرافی ساده است. با این حال، دوز استفاده شده در دستگاههای مدرن به حدی کنترل میشود که خطر آن در مقابل منافع تشخیصی بسیار ناچیز است.
آیا سیتیاسکن برای کودکان بیخطر است؟
کودکان نسبت به اشعه حساسترند؛ زیرا سلولهایشان با سرعت بیشتری تقسیم میشود و عمر طولانیتری برای بروز عوارض احتمالی دارند. به همین دلیل، در کودکان باید با احتیاط بیشتری عمل کرد و از روشهای بدون اشعه مانند سونوگرافی یا MRI در اولویت استفاده نمود.
سوال دیگر این است که آیا سیتیاسکن در بارداری مجاز است؟ خیر، به خصوص اگر ناحیه اسکن شده شکم یا لگن باشد.
عوارض تزریق کنتراست و آمادگی قبل از سیتیاسکن
بسیاری از بیماران نگران عوارض تزریق کنتراست در سیتیاسکن هستند. این نگرانی تا حدی بجاست، زیرا ماده حاجب یددار میتواند عوارضی ایجاد کند. شایعترین آنها احساس گرما و طعم فلزی در دهان است که موقتی و بیخطر است.
واکنشهای آلرژیک خفیف مانند خارش و کهیر در ۱ تا ۱۰ نفر از هر ۱۰۰ نفر رخ میدهد و واکنشهای شدید بسیار نادرند.
آمادگی قبل از سیتیاسکن نیز معمولاً شامل چند ساعت ناشتایی و همراه نداشتن اشیاء فلزی است.
هزینه سی تی اسکن و پوشش بیمهای
هزینه سی تی اسکن در مراکز مختلف متفاوت است و عواملی مانند نوع سیتیاسکن (اسپیرال یا معمولی)، انجام با تزریق یا بدون تزریق، و تعرفه مرکز مربوطه در آن مؤثرند. قیمت سیتیاسکن در بخش خصوصی طبیعتاً بالاتر از مراکز دولتی است.
پرسش مهم دیگر این است که بیمه سیتیاسکن را پوشش میدهد؟ بله، خوشبختانه بیمههای پایه و تکمیلی معمولاً بخش قابل توجهی از هزینه را تقبل میکنند. بررسیها نشان میدهد که سهم پرداخت از جیب بیمار برای سیتیاسکن در ایران نسبتاً پایین و حدود ۰.۹ درصد از کل هزینههای درمانی است. بیمه سیتیاسکن را به عنوان خدمات پاراکلینیک پوشش میدهد. برای یافتن بهترین مرکز سیتیاسکن در تهران و مقایسه تعرفهها، میتوانید از سامانههای آنلاین مانند کانکطب کمک بگیرید.
خواندن جواب سی تی اسکن و بهترین زمان انجام
خواندن جواب سی تی اسکن کار تخصصی رادیولوژیست است و نباید خودتان بر اساس تصاویر نتیجهگیری کنید. معمولاً جواب سی تی اسکن چقدر طول میکشد؟ این زمان بسته به مرکز تصویربرداری متفاوت است و میتواند از چند ساعت تا یک روز متغیر باشد.
بهترین زمان برای انجام سیتیاسکن چه موقع است؟ این موضوع نیز به نوع اسکن بستگی دارد. مثلاً سیتیاسکن با تزریق نیازمند ناشتایی است و معمولاً صبحها توصیه میشود. اما در موارد اورژانسی، بهترین زمان همان لحظهای است که پزشک تشخیص میدهد. آنچه اهمیت دارد، انجام اسکن در مرکزی معتبر با تجهیزات مدرن و تیم مجرب است تا هم دقت تشخیص حداکثری باشد و هم دوز دریافتی بیمار به حداقل برسد.
