این حد از درد قاعدگی طبیعی نیست!» این جملهای است که شاید بارها از زبان خود یا اطرافیانتان شنیده باشید و معمولاً با این جواب مواجه شدهاید که: «همه دردهای پریود همین است، عادت میکنی.» متأسفانه بسیاری از زنان سالها دردهای شدید، ناتوانکننده و حتی درد لگن در زنان را به عنوان بخشی اجتنابناپذیر از زندگی تحمل میکنند؛ در صورتی که این علائم میتواند نشانه یک بیماری زمینهای جدی به نام اندومتریوز باشد.
به دلیل ناآگاهی عمومی و عادیانگاری این وضعیت، تشخیص این بیماری و علت اصلی بروز درد لگن در زنان در اغلب موارد با سالها تأخیر انجام میشود. به همین دلیل در این مطلب قصد داریم به طور دقیق بررسی کنیم که اندومتریوز چیست، چه علائمی دارد و در چه شرایطی این دردها نیازمند بررسی تخصصی و مراجعه فوری به پزشک هستند.
اندومتریوز چیست؟
اندومتریوز به بیماری گفته میشود که در آن یک بافت شبیه به لایه داخلی رحم (اندومتر) در خارج از رحم، به عنوان مثال روی تخمدانها، لولههای فالوپ، روده یا حتی مثانه رشد میکند. این بافت که در خارج از رحم رشد کرده مانند بافت داخل رحم، در طول هر چرخه قاعدگی تحت تأثیر هورمونها قرار گرفته، ضخیم میشود، خونریزی میکند و میریزد؛ اما چون خون ناشی از این فرایند به خارج از بدن راه ندارد، منجر به التهاب، تشکیل بافت اسکار و چسبندگی در اندامهای اطراف میشود.
بیماری اندومتریوز به طور معمول در سنین باروری در زنان بروز پیدا میکند و بر اساس آمارهای موجود حدود 10 درصد از زنان در این محدوده سنی در سراسر جهان به این بیماری مبتلا هستند. تنوع علائم و شباهت آن به سایر مشکلات و بیماریها، تشخیص اندومتریوز با سالها تأخیر انجام میشود.
شایعترین علامت اندومتریوز چیست و آیا همیشه با درد همراه است؟
در پاسخ به این سوال که شایعترین علامت اندومتریوز چیست؟ باید گفت که درد شدید لگن به ویژه در زمان قاعدگی اصلیترین و شناختهشدهترین علامت این بیماری محسوب میشود. اما این سوال مطرح میشود که آیا اندومتریوز همیشه با درد همراه است؟ خیر؛ در برخی زنان که در مراحل پیشرفته بیماری قرار دارند، علامت قابل توجهی ندارند و در بیشتر موارد در زمان بررسی مشکلات باروری متوجه ابتلا به این بیماری میشوند.
ذکر این نکته اهمیت دارد که شدت درد همیشه با پیشرفت بیماری اندومتریوز متناسب نیست. به عنوان مثال ممکن است یک فرد که دارای یک کانون کوچک اندومتریوز است، درد شدیدی را تجربه کند در حالی که یک فرد دیگر دارای گستردگی بیشتر بیماری، درد خفیف داشته باشد. همین موضوع باعث شده که تشخیص اندومتریوز در زنان دشوار باشد.
درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونی) و اندومتریوز
یکی دیگر از علائم شایع اندومتریوز که کمتر مطرح میشود، درد هنگام رابطه جنسی یا دیسپارونی است. از ویژگیهای این درد در اندومتریوز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد عمیق در حین یا بعد از نزدیکی، نه صرفاً درد سطحی
- تشدید درد در برخی وضعیتهای خاص رابطه
- ادامهی درد تا چند ساعت بعد از نزدیکی
- گاهی همراه با احساس فشار در ناحیهی لگن
به دلیل خجالت یا ناراحتی، معمولا این درد کمتر با پزشکان در میان گذاشته میشود در حالی که این درد به عنوان یک سرنخ کلیدی در تشخیص اندومتریوز شناخته میشود.
درد شدید لگن (دیسمنوره) در اندومتریوز
یکی از علائم و بارز در بیماری اندومتریوز که ممکن است برخی زنان آن را تجربه کنند، دیسمنور یا درد شدید لگن است. این درد با درد طبیعی دوران قاعدگی متفاوت است؛ به همین دلیل شناخت این تفاوتها میتواند به تشخیص زودهنگام این بیماری کمک کند.
اگر میخواهید بدانید تفاوت درد طبیعی قاعدگی با درد ناشی از اندومتریوز چیست، جدول زیر میتواند راهنمای مفیدی باشد:
| ویژگی | درد طبیعی قاعدگی | درد ناشی از اندومتریوز |
|---|---|---|
| شدت درد | خفیف تا متوسط | شدید و گاهی ناتوانکننده |
| پاسخ به مسکنهای معمولی | معمولاً بهبود مییابد | اغلب بهبود کامل نمییابد. |
| زمان شروع درد | همزمان یا کمی قبل از قاعدگی | ممکن است چند روز قبل از قاعدگی شروع شود. |
| مدت زمان درد | معمولاً ۱ تا ۳ روز | میتواند تمام دوران قاعدگی و حتی بعد از آن ادامه یابد. |
| تأثیر بر فعالیت روزانه | محدود | اغلب مانع از انجام کارهای روزمره میشود. |
| همراهی با سایر علائم | معمولاً خیر | اغلب همراه با نفخ، تهوع یا درد هنگام رابطه |
اگر دردهای دوران قاعدگی شما به حدی شدت دارد که میتواند مانع از فعالیتهای روزمره شما شود و به داروهای مسکن معمولی نیز پاسخ نمیدهد، باید آن را به عنوان یک نشانه هشداردهنده برای بررسی اندومتریوز در نظر بگیرید.
خونریزی شدید و طولانیمدت در اندومتریوز
از دیگر علائم شایع در بیماری اندومتریوز میتوان به خونریزی شدید و طولانیمدت اشاره کرد. این خونریزی میتواند به اشکال زیر بروز پیدا کند:
- قاعدگیهای سنگینتر از حد معمول (نیاز به تعویض مکرر نوار بهداشتی)
- طولانی شدن مدت زمان قاعدگی (بیش از ۷ روز)
- لکهبینی میاندورهای (خارج از زمان عادت ماهانه)
- وجود لختههای خون بزرگ در طول قاعدگی
- کمخونی ناشی از خونریزی مزمن (احساس ضعف و خستگی مداوم)
در صورتی که متوجه شدید الگوی قاعدگی شما به طور محسوس تغییر کرده یا سنگینتر و طولانیتر شده، بهتر است به متخصص زنان مراجعه کرده و در این مورد مشورت کنید.
علائم گوارشی اندومتریوز
اندومتریوز بیماری است که میتواند دستگاه گوارش را تحت تأثیر قرار دهد. گوارشی اندومتریوز (نفخ، تهوع و یبوست) ممکن است تا حد زیادی شبیه به مشکلات گوارشی معمول باشد و به همین دلیل تشخیص بیماری با تأخیر مواجه میشود. شایعترین علائم گوارشی اندومتریوز به شرح زیر است:
- نفخ شدید، به خصوص در نزدیکی زمان قاعدگی
- یبوست یا اسهال، به خصوص در دوران قاعدگی
- درد هنگام اجابت مزاج
- حالت تهوع، همراه با درد شدید لگن
یکی از سوالات رایج در بین زنان این است که آیا علائم اندومتریوز شبیه به سندروم روده تحریکپذیر (IBS) است؟ پاسخ به این سوال مثبت است؛ درصد زیادی از زنان که مبتلا به اندومتریوز هستند، در ابتدا به عنوان فرد مبتلا به IBS شناخته میشوند و ممکن است برای مدتهای طولانی تحت درمان بیماری گوارشی قرار بگیرند. در صورتی که مشکلات گوارشی در زنان همزمان با چرخه قاعدگی تشدید شود، باید آن را به عنوان نشانه هشداردهنده در نظر گرفته و احتمال ابتلا به اندومتریوز مورد بررسی قرار بگیرد.
علائم اندومتریوز در مثانه و دستگاه ادراری
همانطور که اشاره شد امکان دارد در برخی موارد بافت اندومتریوز بر روی مثانه و قسمتهای مختلف دستگاه ادراری رشد کند. در این شرایط علائم اندومتریوز در مثانه و دستگاه ادراری به شرح زیر است:
- تکرر ادرار، به خصوص در دوران قاعدگی
- درد یا سوزش هنگام ادرار کردن
- احساس فوریت غیرعادی برای ادرار کردن
- در موارد نادر، وجود خون در ادرار همزمان با قاعدگی
تاثیر اندومتریوز بر باروری و نازایی
یکی از جنبههای این بیماری که باعث نگرانی در افراد میشود، تأثیر آن بر باروری و نازایی است. اندومتریوز از طرق زیر میتواند باروری در زنان را تحت تأثیر قرار دهد:
- ایجاد چسبندگی و بافت اسکار که میتواند لولههای فالوپ را مسدود یا آسیبدیده کند
- تأثیر منفی بر کیفیت تخمکها
- ایجاد التهاب مزمن در محیط لگن که میتواند روند لانهگزینی جنین را دشوارتر کند
- تأثیر بر عملکرد طبیعی تخمدانها، به خصوص در صورت وجود کیستهای اندومتریوما
یکی از سوالات رایج در میان زنان این است که آیا نازایی یکی از علائم اصلی اندومتریوز محسوب میشود؟ در پاسخ باید گفت که نازایی به عنوان علامت مستقیم اندومتریوز نیست؛ بلکه یکی از عوارض شایع ابتلا به این بیماری محسوب میشود. بر اساس تحقیقات صورت گرفته، حدود 30 تا 50 درصد از زنان مبتلا به اندومتریوز، با مشکلات باروری مواجه میشوند.
علائم اندومتریوز در سنین نوجوانی و بزرگسالی
نکته مهم در مورد علائم اندومتریوز که کمتر مورد توجه قرار میگیرد، این است که علائم آن در سنین نوجوانی و بزرگسالی میتواند متفاوت باشد. در جدول زیر علائم این بیماری در این سنین مورد مقایسه قرار گرفته است:
| در نوجوانان | در بزرگسالان |
|---|---|
| دردهای شدید قاعدگی که با شروع اولین چرخههای قاعدگی ظاهر میشود. | تشدید تدریجی درد قاعدگی طی سالها |
| غیبتهای مکرر از مدرسه به دلیل درد شدید | افزایش مشکلات مرتبط با باروری |
| عدم پاسخدهی درد به مسکنهای معمولی | تشدید علائم گوارشی و ادراری |
| گاهی علائم گوارشی بدون ارتباط مشخص با قاعدگی در ابتدا | در برخی موارد، تشخیص همزمان با بررسیهای ناباروری |
در نوجوانان با این تصور رایج و اشتباه که در درد قاعدگی طبیعی است، تشخیص اندومتریوز با تأخیر بیشتری همراه است؛ در حالی که در این سن با تشخیص زودهنگام میتوان از عوارض بلندمدت و پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
برای تشخیص اندومتریوز به چه متخصصی باید مراجعه کرد؟
در پاسخ به این سوال رایج که برای تشخیص اندومتریوز به چه متخصصی باید مراجعه کرد؟ باید گفت که متخصص زنان و زایمان، اولین و اصلیترین مرجع برای بررسی علائم این بیماری است. با این حال ممکن است در موارد پیچیدهتر نیاز به مراجعه به متخصصان زیر نیز وجود داشته باشد:
- متخصص نازایی (در صورت وجود مشکلات باروری)
- متخصص گوارش (در صورت درگیری روده)
- متخصص اورولوژی (در صورت درگیری مثانه)
- متخصص درد مزمن (برای مدیریت بهتر درد در موارد شدید)
در صورتی که برای پیدا کردن پزشک متخصص مورد نظر دچار تردید هستید یا دسترسی به مراکز درمانی معتبر برای شما دشوار است، میتوانید از پلتفرم تخصصی کانکطب برای دریافت مشاوره اولیه و ارجاع به متخصص مناسب استفاده کنید.
اندومتریوز میتواند با علائمی مانند درد شدید قاعدگی، درد مزمن لگن، خونریزی شدید، نفخ و تهوع و همچنین مشکلات باروری همراه باشد. از آنجا که علائم این بیماری در افراد مختلف متفاوت است، تشخیص آن ممکن است دشوار و با تأخیر انجام شود
روشهای تشخیص اندومتریوز
تشخیص قطعی بیماری اندومتریوز، یک فرایند چند مرحلهای به شرح زیر است:
- بررسی تاریخچهی پزشکی و علائم: پزشک ابتدا با پرسش دقیق دربارهی الگوی درد، قاعدگی و سایر علائم، تصویر اولیهای از وضعیت بیمار به دست میآورد
- معاینهی فیزیکی لگن: برای بررسی وجود توده، حساسیت یا ناهنجاریهای قابل لمس
- سونوگرافی واژینال یا شکمی: برای شناسایی کیستهای اندومتریوما یا سایر ناهنجاریها
- MRI: در موارد پیچیدهتر، برای بررسی دقیقتر گستردگی بیماری، به خصوص در نواحی عمقی
- لاپاراسکوپی تشخیصی: روش قطعی تشخیص اندومتریوز که از طریق آن، پزشک میتواند به صورت مستقیم بافتهای غیرطبیعی را مشاهده و در صورت نیاز نمونهبرداری کند
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
با توجه به اینکه بیماری اندومتریوز علائم متنوع و گستردهای دارد، تشخیص به موقع این بیماری بسیار مهم است. در صورت وجود موارد زیر، باید به پزشک متخصص برای تشخیص و بررسی دقیق مراجعه کرد:
- دردهای شدید قاعدگی که به مسکنهای معمولی پاسخ نمیدهند.
- درد مداوم هنگام یا بعد از رابطه جنسی
- تغییرات قابل توجه در الگوی خونریزی قاعدگی
- علائم گوارشی که با چرخه قاعدگی همزمان میشوند.
- مشکل در باردار شدن بعد از یک سال تلاش (یا شش ماه در صورت سن بالای ۳۵ سال)
هرچه تشخیص اندومتریوز زودتر صورت بگیرد، میتوان به شکل مؤثرتر این بیماری را مدیریت کرده و از عوارض بلندمدت آن، از جمله مشکل باروری، جلوگیری کرد.
جمعبندی
اندومتریوز یک بیماری دارای طیف وسیعی از علائم است که از درد شدید در لگن و مشکلات گوارشی شروع شده و میتواند منجر به اختلالات ناباروری شود. شباهت علائم این بیماری با سایر اختلالات و طبیعی جلوه دادن دردهای شدید در دوران قاعدگی، باعث شده که تشخیص این بیماری در زنان به طور معمول با سالها تأخیر انجام شود. با توجه به اینکه تشخیص زودهنگام در این بیماری نقش کلیدی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد، در صورت مشاهده علائم هشداردهند مانند دردهای قاعدگی شدید و غیرمعمول، مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی، تغییرات خونریزی در این دوران و…، به پزشک متخصص زنان مراجعه کرده و موضوع را مورد بررسی قرار دهید.
سوالات متداول درباره علائم اندومتریوز
1. آیا علائم اندومتریوز همیشه با درد شدید همراه است؟
خیر. علائم اندومتریوز در افراد مختلف متفاوت است و بعضی افراد ممکن است درد قابل توجهی نداشته باشند. گاهی بیماری هنگام بررسی مشکلات باروری یا بهطور اتفاقی شناسایی میشود.
2. شایعترین علائم اندومتریوز چیست؟
شایعترین علائم اندومتریوز شامل درد شدید قاعدگی و لگن، درد هنگام رابطه جنسی، درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار، خونریزی شدید و در برخی افراد مشکلات گوارشی و باروری است.
3. چه زمانی برای علائم اندومتریوز باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم اندومتریوز مانند درد شدید یا مداوم لگن، درد هنگام رابطه، مشکلات گوارشی یا ادراری مرتبط با قاعدگی و اختلال در باروری دارید، بهتر است برای بررسی دقیق به متخصص زنان مراجعه کنید.

